27. mart


1790. - Izmišljene su pertle.

1855. - Abraham Gesner patentirao je kerozin.

1891. - Rođen je Lajoš Zilahi, mađarski romansijer i dramatičar. Već je njegovo prvo delo, "Samrtno proleće", pobudilo pažnju fabulom i individualnošću stila. Roman "Ararat", napisan posle Drugog svetskog rata, kao i nastavak tog romana, "Anđeo u buri", objavljeni su na više evropskih jezika. Jedan je od mađarskih pozorišnih pisaca koji su požnjeli najveći uspeh izvan svoje zemlje. Glavna dela: "Duša povratnica", "Sunce sija", "Drveni tornjevi", "Sibir", "General"...

1891. - Odigrala se prva međunarodna ragbi utakmica između Škotske i Engleske.

1914. - Izvršena je prva uspešna transfuzija krvi.

1931. - Čarli Čaplin je dobio francuski nacionalni orden - Legiju časti.

1941. - U Beogradu je, pred zoru, u oficirskom puču svrgnut regent knez Pavle Karađorđević i na presto je doveden maloletni kralj Petar II Karađorđević. Zbačena je i vlada Dragiše Cvetkovića i Vlatka Mačeka i obrazovana nova s generalom Dušanom Simovićem na čelu. Kasnije tokom dana narod je pozdravio puč masovnim demonstracijama u Beogradu i drugim gradovima Srbije, jer je to značilo raskidanje sporazuma potpisanog dva dana ranije u Beču o pristupanju Jugoslavije Trojnom paktu. Javno su spaljivane nemačke i italijanske zastave, cepane slike Adolfa Hitlera i Benita Musolinija i izvikivane parole "Bolje rat nego pakt", "Bolje grob nego rob".

1958. - Hruščov je postao sovjetski premijer.

1964. - Najsnažniji zemljotres u američkoj istoriji, jačine 8,4 stepeni Rihterove skale, pogodio je Aljasku. Oko 125 lica je poginulo, a na hiljade je bilo povređeno.

1992. - Poslednje jedinice Jugoslovenske narodne armije napustile su bez incidenata Bivšu Jugoslovensku Republiku Makedoniju. To je obeleženo potpisivanjem završnog dokumenta i predajom kasarne "Maršal Tito" u Skoplju.

1995. - 64. dodela Oskara. Za najbolji film proglašen je "Forest Gamp", za najboljeg glumca Tom Henks, a za najbolju glumicu Džesika Lang.

1997. - 39 članova jedne sekte počinilo je masovno samoubistvo u Kaliforniji.

1999. - U atar sremskog sela Buđanovci pao je američki lovac bombarder "F-117 A", koji je oborila jugoslovenska protivvazdušna odbrana. Najveće poniženje tokom 52 godine postojanja američkog ratnog vazduhoplovstva izazvalo je nevericu i šok u NATO, posebno u SAD, jer pre Vojske Jugoslavije niko nije uspeo da obori avion "stelt" tehnologije, simbol moći i neuništivosti, koji se smatra nevidljivim za radare.

28. mart


1483. - Rođen je Rafaelo Santi, italijanski slikar, najpotpuniji predstavnik renesansnih ideja u slikarstvu. Glavne odlike njegovih dela jesu klasična vedrina i uzvišenost misli i osećanja. Slikao je portrete, religiozne i mitološke kompozicije, a kao arhitekt je, nakon Bramanteove smrti, rukovodio zidanjem crkve sv. Petra u Rimu. Dela: "Vitezov san", "Venčanje Bogorodice", "Bogorodica velikog vojvode", "Bogorodica dela Kaza Tempi", "Lepa vrtarica", "Bogorodica da Filinjo", "Bogorodica s ribom", "Bogorodica sa Hristom, između pape Siksta II i svete Varvare ili Sikstinska Madona" (u muzeju u Drezdenu), "Bogorodica u polju", "Portret Baltazara Kastiljonea", "Portret pape Julija II", "Polaganje u grob"... Bio je omiljeni slikar najpre pape Julija II, pa Lava X, a osnovao je i svoju slikarsku školu i imao darovite učenike kojima je poveravao izradu slika po porudžbinama. Veliki zadatak poveren Rafaelu bila je dekoracija Stanci u Vatikanu, kao i Lođa - duge pokrivene galerije nad dvorištem sv. Damazija. Stance oslikavaju prostrane istorijske, religiozne i alegorijske kompozicije: "Prepirka o svetom pričešću ili Trijumf Crkve", "Atinska škola ili Filozofski disput", "Parnas", "Pape Lav I zaustavlja Atilu", "Izgnanje Heliodora iz hrama", "Požar Borga"... Lođe su ukrašene nizom fresaka koje predstavljaju prizore iz crkvene istorije i čine tzv. Rafaelovu bibliju. Započeo je, ali nije dovršio, jedno od svojih naveličanstvenijih dela - "Preobraženje" - koje je nakon njegove smrti (umro je već u 37-oj godini) dovršio jedan od njegovih najdarovitijih učenika - Đulio Romano.

1794. - Luvr, muzej u Parizu, otvoren je za javnost (iako je zvanično bio otvoren od avgusta prethodne godine).

1797. - Natanijel Brigs iz Nju Hempšira patentirao je veš mašinu.

1811. - Umro je srpski prosvetitelj, pisac, filozof i pedagog Dimitrije Obradović, poznat po monaškom imenu Dositej, prvi srpski ministar prosvete, jedna od najznačajnijih i najuticajnijih ličnosti srpskog naroda krajem 18. i početkom 19. veka. Napustivši manastir, dosta je putovao kao privatni učitelj, naučio više stranih jezika, studirao na nekoliko evropskih univerziteta i bio najobrazovaniji Srbin svog vremena. Na poziv vođe Prvog srpskog ustanka Karađorđa, došao je u Srbiju 1806. i 1808. organizovao je Veliku školu u Beogradu. Postao je 1811. prvi popečitelj prosveštenija (ministar prosvete) u Srbiji. Znanje i ideje unosio je u narod da bi ga oslobodio zaostalosti, prosvetio i uputio ka napretku. Bio je pristalica upotrebe narodnog jezika u književnosti i pisao je tim jezikom, zalagao se za oslobađanje žena ropske potčinjenosti, u skladu s najnaprednijim idejama Evrope tog vremena. Otvorio je Srbiji vrata u evropsku kulturu i stvorio osnovu moderne srpske književnosti. Dela: "Život i priključenija", "Basne", "Hristoitija", "Sovjeti zdravago razuma", "Sobranije".

1854. - Rođen je srpski pravnik i političar Andra Đorđević, profesor na Velikoj školi u Beogradu i ministar prosvete. Znatno je doprineo reformi školskog sistema. Napisao je više rasprava i udžbenika iz građanskog, trgovačkog i rimskog prava, uključujući najznačajnije delo "Sistem privatnog građanskog prava u Kraljevini Srbiji u vezi sa međunarodnim privatnim pravom".

1872. - Rođen je srpski zoolog Živojin Đorđević, profesor Beogradskog univerziteta i član Srpske akademije nauka i umetnosti, jedan od začetnika moderne zoologije u Srbiji. Posebno se bavio parazitologijom i napisao je više naučnih radova objavljenih mahom u publikacijama SANU i u inostranstvu.

1881. - U Beču je potpisana "Železnička konvencija" o izgradnji pruge Beograd-Niš. Odluka o tome donesena je znatno ranije, na intervenciju velikih sila, posebno Austrougarske i Nemačke, koje su nastojale da ostvare političku i ekonomsku dobit širenjem na istok. Gradnja pruge dužine 243,5 kilometara okončana je 1884. Uz finansijsku podršku stranih konzorcijuma, do 1890. u Srbiji je izgrađeno 1.060 kilometara pruga koje su vodile do austrougarske, bugarske i turske granice.

1891. - Održano je prvo svetsko prvenstvo u podizanju tegova.

1910. - Uzleteo je prvi hidroplan, u Francuskoj.

1911. - Rođen je srpski književni i pozorišni kritičar jevrejskog porekla Eli Finci, učesnik narodnooslobodilačke borbe od 1941. Po oslobođenju zemlje, bio je direktor "Borbe", "Jugoslovenske knjige", "Nolita", Jugoslovenskog dramskog pozorišta, glavni urednik časopisa "Književnost". Dela: pozorišne kritike u zbirkama "Više i manje od života I-V", "Stvarnost i iluzije", studija "Deni Didro", ogledi o Miroslavu Krleži, Augustu Cesarcu, Jovanu Skreliću, Đorđu Jovanoviću, Branimiru Ćosiću, Marinu Držiću.

1922. - Predstavljen je prvi nacrt za mikrofilm.

1924. - Fabrika IKARUS isporučila je prvi avion - proizvod domaće vazduhoplovne industrije, SB-1 nazvan "mali Brandenburg".

1939. - Okončan je španski građanski rat.

1944. - Astrid Ana Emili Lindgren iščašila je zglob i počela da piše "Pipi Dugu Čarapu".

1945. - Vlada SAD priznala je vladu Demokratske Federativne Jugoslavije, devet dana posle Velike Britanije, koja je to prva učinila.

1977. - Održana je 49. dodela Oskara: najbolji film - "Roki", najbolji glumac - Piter Finč, najbolja glumica - Fej Danavej.

1989. - Proglašen je ustav Socijalističke Republike Srbije kojim je uspostavljen državno-pravni suverenitet Srbije na celoj njenoj teritoriji.

29. mart


1795. - Betoven je (24) debitovao kao pijanista u Beču.

1798. - Oformljena je Republika Švajcarska.

1848. - Nijagarini vodopadi nisu proticali čitavih 30 sati - zaledili su se.

1866. - Održana je poslednja predstava (komad "Srpske cveti") u jednoj od prvih pozorišnih sala u Beogradu - u Velikoj pivari u Gepartovoj ulici. Ova predstava je između ostalog zapamćena i po nezgodi, jer se za vreme predstave provalio patos na pozornici i glumci su propali u podrum.

1879. - U Moskvi je premijerno izvedena opera Čajkovskog "Evgenije Onjegin".

1886. - Hemičar i farmaceut Džon Pemberton počinje da reklamira koka-kolu (sa kokainom).

1894. - Profesor Poljoprivrednog fakulteta u Beogradu Mihailo Avramović osnovao je u Vranovu kod Smedereva prvu srpsku zemljoradničko-kreditnu zadrugu. Ubrzo je pokret osnivanja zadruga u Srbiji uzeo maha i 1895. stvoren je Glavni savez zemljoradničkih zadruga.

1903. - Srpski kralj Aleksandar Obrenović zabranio je "Radničke novine", glasilo Srpske socijaldemokratske partije. Povod su bile martovske demonstracije protiv vladavine Obrenovića, a list je u junu 1903, posle ubistva kralja i njegove supruge Drage i pada dinastije Obrenović, ponovo počeo da izlazi.

1945. - Vlada ŠSR zvanično je priznala vladu Jugoslavije. Pre nje vladu Josipa Broza priznale su Velika Britanija i SAD.

1956. - U Novom Sadu su osnovane Jugoslovenske pozorišne igre "Sterijino pozorje", povodom 150 godina rođenja i stogodišnjice smrti srpskog komediografa Jovana Sterije Popovića. Otad se u tom gradu svakog maja organizuje "Sterijino pozorje", koje je znatno doprinelo unapređenju pozorišne umetnosti i razvitku domaće dramske književnosti.

1951. - Održana je 23. dodela Oskara. Najbolji film - "Sve o Iv", najbolji glumac - Džous Firer, najbolja glumica - Džudi Holidej.

1959. - Premijera filma "Neki to vole vruće". Glavne uloge - Merilin Monro i Džek Lemon.

1973. - Dva meseca nakon potpisivanja mirovnog sporazuma, poslednje američke vojne trupe napustile su Južni Vijetnam. Američka osmogodišnja intervencija u Vijetnamu je okončana.

1974. - Američka bespilotna letelica "Mariner 10", lansirana u novembru 1973, postala je prva takve vrtse koja se spustila na planetu Merkur i poslala slike sa nje.

1982. - 54. dodela Oskara: najbolji film - "Chariots of Fire", najbolja glumica - Ketrin Hepbern i najbolji glumac - Henri Fonda.

1989. - 61. dodela Oskara: najbolji film - "Rejnmen", najbolji glumac - Dastin Hofman i najbolja glumica - Džodi Foster.

1993. - 65. dodela Oskara: najbolji film - "Neoprošteno", najbolja glumica - Ema Tompson i najbolji glumac - Al Paćino.

1995. - Premijerna radio-emisija Hauarda Sterna u Čikagu.

30. mart

- Danas je praznik Prepodobni Aleksije - čovek Božji. U vreme cara Hanorija, u Rimu je živeo visoki carski činovnik Jevtimijan sa ženom Aglaidom. I pored velikog bogatstva, živeli su vrlo skromno i odgajili sina jedinca Aleksija. Kad je odrastao, roditelji ga oženiše, ali on te iste noći ostavi dom, roditelje i ženu i otplovi u grad Edesu u Mesopotamiji, gde je bio čuveni lik Isusa Hrista poslan od Gospoda caru Avgaru. Aleksije se pokloni tome liku i presvučen u prosjaka prožive 17 godina moleći se Bogu. Kada se proču kao bogougodnik, plašeći se ljudske slave, krenu lađom u Laodikiju, ali čudnim slučajem stiže u Rim. Smatrajući to Božjom promišlju, on osta u Rimu i kao prosjak dođe u kuću svoga oca. Milosrdni domaćin dozvoli prosjaku da živi u jednoj izbi među slugama, te Aleksije nastavi svoj podvig živeći na hlebu i vodi sledećih 17 godina. Kada predoseti svoj kraj, napisa neku hartiju i s njom u ruci izdahnu 411. godine. Upravo tada desi se otkrovenje u crkvi svetih apostola u vidu glasa koji reče: "Potražite Čoveka Božja." Carska i crkvena svita dođe u kuću Jevtimijanovu i nađe mrtvog Aleksija. Tu roditelji saznaše iz one hartije da je to njihov sin, a žena da je to njen muž. Tu je Prepodobni Aleksije i sahranjen, a glava mu se nalazi u Svetoj lavri na Peloponezu.

1746. - Rođen je Francisko Goja, španski slikar i graver. Najviše je slikao portrete koji se ubrajaju u najlepše u tom žanru. Radio je i kompozicije iz savremenog života i istorije, od kojih "Streljanje" obeležava novu epohu u slikarstvu. Čuveni su mu i nacrti za goblene sa motivima iz života španskog društva. Izradio je i veliki broj gravira na kojima je s neuporedivom invencijom i jezivim sarkazmom prikazao zlodela inkvizicije, strahote rata i ljudske poroke.

1842. - Eter je prvi put kao anestetičko sredstvo upotrebio dr Kroford Long.

1853. - Rođen je Vinsent van Gog, holandski i francuski slikar, jedan od najoriginalnijih i najtemperamentnijih modernih evropskih slikara. Njegova dela su ekspresivna, puna prodorne snage, građena na osnovu odnosa široko postavljenih bojenih ploha uznemirene frakture koja u svom kretanju prati oblik predmeta čvrstih kontura preko teme pejzaža, portreta i mrtve prirode. Odražavaju neposredna psihička stanja u širokoj skali raspoloženja. Karakteriše ih jaka ekspresivnost i emotivnost uopšte. Početni period Van Goga vezuje za realizam, ali nakon prelaska iz Holandije u Pariz, on rasvetljava paletu boja i uklapa se u impresionistički stil. Izvršio je veliki uticaj na modernu umetnost. Najčuvenija dela: "Doktor Gaše", "Slika moje sobe", "Suncokreti", "Žitno polje pod čempresima", autoportreti... Umro je 1890. godine.

1858. - Patentirana je grafitna olovka sa gumicom na vrhu. Izumitelj je Hajman Lipman.

1866. - Premijera "Prodane neveste" Bedžiha Smetane.

1870. - Usvojen je 15. amandman na Ustav SAD-a koji je garantovao crncima pravo glasa.

1932. - Emilija Irhart je prva žena koja je sama preletela Atlantski okean.

1950. - Predstavljen je fototranzistor - izumitelj je bio Mjurej Hil.

1955. - 27. dodela Oskara. Najbolji film - "On the Waterfront", najbolji glumac - Marlon Brando i najbolja glumica - Grejs Keli.

1973. - S glavne železničke stanice u Beogradu ispraćena je poslednja kompozicija s lokomotivom na parnu vuču.

1981. - Džon Hinkli Džunior pucao je na američkog predsednika Ronalda Regana i pri tom ga ranio.

1987. - 59. dodela Oskara. Najbolji film - "Vod" ("Platoon"), najbolji glumac - Pol Njumen i najbolja glumica - Marli Metlin.

1987. - "Suncokreti" Vinsenta van Goga prodati su za rekordnih 22.500.000 funti (39,7 miliona dolara).

1992. - 64. dodela Oskara. Najbolji film - "Kad jaganjci utihnu", najbolji glumac -Entoni Hopkins i najbolja glumica - Džodi Foster.

1999. - Treći napad NATO-a na čačansku fabriku "Sloboda". Šteta je procenjena na najmanje 300 miliona dolara.

1. april

1778. - Oliver Polok, biznismen iz Nju Orleansa, kreira znak za dolar - $.

1864. - Rođena je srpska glumica Zorka Todosić, članica beogradskog Narodnog pozorišta od 1886. do 1913. godine, umetnica izuzetnog talenta i velike sugestivnosti. Ostvarila je niz karakternih, komičnih i dramskih uloga, nosila ceo operetski repertoar i igrala glavne uloge u komadima s pevanjem.

1876. - Održana je prva zvanična utakmica Nacionalne bejzbol lige između Bostona i Filadelfije.

1889. - U Čikagu je prodata prva mašina za pranje sudova.

1905. - Britanski istočnoafrički protektorat postaje kolonija Kenija.

1924. - Rođen je Miodrag Petrović Čkalja, popularni filmski i pozorišni komičar. Sa uspehom je tumačio likove domaće i strane komediografije lakog žanra, bio junak radio-televizijskih skečeva i komedija. Igrao je i u filmovima: "Put oko sveta", "Zajednički stan"...

1939. - Fašistički general Franko slomio je španske republikance. Time je završen španski građanski rat, koji je besneo 32 meseca i u kom je život izgubilo pola miliona ljudi, i to petina na frontu, a ostali u odmazdama. Posle završetka španskog građanskog rata, SAD priznaju vladu generala Franka.

1946. - U prvoj velikoj radnoj akciji omladine Jugoslavije posle oslobođenja zemlje od nacističke okupacije u Drugom svetskom ratu, počela je izgradnja pruge Brčko-Banovići. Prugu dugu 90 kilometara izgradilo je 60.000 mladih iz svih krajeva zemlje 7. novembra 1946.

1970. - U Beogradu je iz zgrade "Borbe" počelo emitovanje radija "Studio B".

1973. - Džon Lenon i Joko Ono formiraju novu državu bez granica i zakona, pod imenom Nutopija, čije je nacionalno obeležje tišina.

1979. - Iran proklamuje Islamsku republiku nakon smrti šaha.

1982. - SAD zvanično predaju zonu kanala Panami.

1991. - Zvanično je raspušten Varšavski pakt.

1999. - Avioni NATO-a su devetog dana napada na Jugoslaviju srušili prvi most - Varadinski most preko Dunava u Novom Sadu. Bilo je to drugo rušenje Varadinskog mosta - u Drugom svetskom ratu srušili su ga Nemci, posle čega je bio obnovljen.

2. april


1513. - Španski istraživač Ponse de Leon otkrio je Floridu, koja ostaje pod španskom vlašću do 1763. godine.

1845. - H.L. Fizeau i J. Leon Foucault prava prve fotografije Sunca.

1900. - Rođen je srpski glumac Milivoje Živanović, prvak Jugoslovenskog dramskog pozorišta. Karijeru je počeo u Putujućem pozorištu Udruženja glumaca, a zalaganjem Branislava Nušića postao je stalni član Srpskog narodnog pozorišta u Novom Sadu. Kasnije je prešao u Skoplje, a 1932. ostvario svoj dugogodišnji san - primljen je u Narodno pozorište u Beogradu. Kad je 1947. osnovano Jugoslovensko dramsko pozorište, koje je okupilo glumačku elitu, Milivoje Živanović našao se u novom ansamblu. Za izuzetne glumačke kreacije dobio je niz priznanja, uključujući "Zlatnu medalju Stanislavskog" koju mu je dodelio Moskovski hudožestveni teatar, na čijim je daskama često gostovao.

1902. - U Los Anđelesu otvoren je prvi bioskop.

1917. - U Solunu je za vreme Prvog svetskog rata Srpski vojni sud pokrenuo proces protiv grupe oficira, uključujući generalštabnog pukovnika Dragutina Dimitrijevića Apisa. Bio je to obračun regenta Aleksandra Karađorđevića i prvaka Radikalne stranke Nikole Pašića s Apisom i oficirima koji su 1903. izvršili Majski prevrat i 1911. organizovali tajnu patriotsku organizaciju "Crna ruka". Optužbe za pripremanje pobune u vojsci, za prevrat i ubistvo regenta i srpskog premijera Nikole Pašića nisu dokazane, ali je Sud devet optuženih osudio na smrt i dvojicu na 15 godina robije. Veliki vojni sud delimično je preinačio presudu, ali su Apis, major Ljubomir Vulović i Rade Malobabić streljani na Solunskom polju 26. juna 1917. Na osnovu sačuvanog Vulovićevog pisma, proces je 2. juna 1953. obnovljen i Vrhovni sud Srbije rehabilitovao je Apisa i ostale nevino osuđene.

1954. - Prvi put su objavljeni planovi za izgradnju Diznilenda.

1958. - Brzina tornada dostigla je rekornih 450 km/h u mestu Wichita Falls u SAD-u.

1965. - Umro je srpski fiziolog Ilija Đuričić, predsednik Srpske akademije nauka i umetnosti od 1960. do 1965. i rektor Beogradskog univerziteta u periodu od 1950. do 1952. i od 1954. do 1956. Napisao je veći broj eksperimentalnih naučnih radova u oblasti fiziologije mišića, endokrinih žlezda, krvi, anafilaksije, kao i univerzitetske udžbenike "Veterinarska fiziologija" i "Osnovi specijalne patološke fiziologije".

1966. - Sovjetska "Luna 10" postaje prvi kosmički brod koji je kružio oko mesečeve orbite.

1968. - Čad formira Uniju centralnoafričkih država.

1970. - Katar dobija nezavisnost od Velike Britanije.

1972. - Održana 44. dodela nagrade "Oskar".

1974. - U Titogradu (sadašnja Podgorica) je osnovan Univerzitet Crne Gore. Sporazum o osnivanju najviše školske institucije potpisali su Ekonomski, Tehnički i Pravni fakultet, Viša pomorska škola u Kotoru, Pedagoška akademija u Nikšiću, Istorijski i Poljoprivredni institut i Institut za biološka i medicinska ispitivanja u Titogradu.

3. april

1807. - U selu Voganj kraj Rume počela je Ticanova buna, nazvana tako prema njenom vođi Teodoru Avramoviću Ticanu. Podstaknuti pobedama srpskih ustanika nad Turcima i nezadovoljni teškim nametima, seljaci s vlastelinstva grofa Karla Pejačevića podigli su bunu i javili srpskom vojvodi Luki Lazareviću da se Srem digao na ustanak i da želi ujedinjenje sa Srbijom. Austrijska vojska, jaka gotovo kao jedna armija, za deset dana je ugušila bunu u kojoj je učestvovalo oko 15.000 seljaka iz 45 sela rumskog i iločkog vlastelinstva. Tican je uhvaćen i streljan krajem 1807.

1910. - Osvojen je najviši vrh severnoameričkog kontinenta - Maunt Mek Kinli (6.188 m).

1915. - Umrla je srpska slikarka Nadežda Petrović, profesor Akademije likovnih umetnosti u Beogradu i saosnivač "Kola srpskih sestara" (s Branislavom Nušićem), čije slike odlikuje snažan, originalan izraz i izvanredno bogatstvo boja. Umrla je od tifusa, kojim je zaražena dok je kao bolničarka negovala ranjene srpske vojnike u Prvom svetskom ratu u valjevskoj bolnici. Slikarstvo je studirala u Minhenu i Parizu, a prvu samostalnu izložbu priredila je 1900 godine. Sačuvano je oko 200 njenih dela, a pojedina se ubrajaju u sam vrh srpskog slikarstva i ravna su delima evropskih majstora tog vremena, poput slika "Resnik", "Notr Dam", "Autoportret", "Bulonjska šuma". Slikala je u rasponu od plenerizma do snažnog realizma prožetog ekspresionizmom. U Srbiji svog doba najsnažnije se vezala za modernu umetnost, anticipirajući njen dalji razvoj. Rođena je u porodici u kojoj su dve sestre postale slikarke, jedna muzičar, a najmlađi brat, Rastko Petrović, pisac.

1920. - Umro je srpski političar i istoričar Dragoljub-Draža Pavlović, profesor Beogradskog univerziteta, član Srpske kraljevske akademije, koji je 1919. izabran za prvog predsednika Narodne skupštine Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca. Dela: "Ličnost u istoriji", "Istorizam i racionalizam", "Ujedinjenje Nemačke", "Požarevački mir 1718", "Srbija za vreme poslednjeg austrijsko-turskog rata 1788-1791".

1930. - Ras Tafari postaje etiopski car Hajle Selasije.

1933. - Avion je preleteo vrh Mont Everest.

1936. - Održana je najkraća borba u boksu sa rukavicama - trajala je svega 10 sekundi.

1948. - Održano je prvo takmičenje u umetničkom klizanju u SAD-u.

1948. - Hari Truman potpisao je Maršalov plan, kojim je predviđena ekonomska pomoć evropskim zemljama u iznosu od pet milijardi dolara.

1948. - Premijerom drame Ivana Cankara "Kralj Betajnove" u režiji Bojana Stupice - svečano je počelo s radom Jugoslovensko dramsko pozorište u Beogradu. Dramski ansambl je u početku imao 40 članova, direktor je bio pisac Eli Finci, a umetnički rukovodilac Bojan Stupica.

1965. - Lansiran je prvi kosmički brod na atomsku energiju.

1967. - Na Amaterskom svetskom prvenstvu u Beču, 113 istočnoevropskih hokejaša zatražilo je politički azil.

1975. - Bobiju Fišeru, severnoameričkom šahovskom velemajstoru, oduzeta je titula svetskog prvaka u šahu jer je odbio da se brani.

1982. - UN zahtevaju od Argentine da se povuče sa Foklandskih ostrva.

1999. - Avioni NATO-a su porušili i drugi most u Novom Sadu, most "Slobode"

4. april

1541. - Ignacijo Lojola postaje prvi starešina, tj. general i osnivač jezuitskog monaškog reda, čiji je cilj bio borba protiv protestanata i svih protivnika katoličke crkve. Katolička crkva je Lojolu proglasila svecem.

1825. - Rođen je srpski filolog Đura Popović, poznat kao Đura Daničić, prijatelj Vuka Karadžića i njegov saradnik u borbi za reformu srpskog jezika i pravopisa. Radio je kao bibliotekar Narodne biblioteke u Beogradu, sekretar Društva srpske slovesnosti i profesor Liceja i Velike škole. Karadžićeve i sopstvene poglede na jezik dosledno je sproveo u prevodima s latinskog "Starog zaveta". Objavio je više dela iz stare srpske književnosti ("Žitije sv. Save" od Teodosija, "Žitije sv. Simeona i sv. Save" od Demontijana...). Neprocenjivu vrednost ima njegov rad na rečniku. Izdao je "Rječnik iz književnih starina srpskih" i započeo veliki istorijski "Rječnik hrvatskoga ili srpskoga jezika". Ostala dela: "Mala srpska gramatika", "Srpska sintaksa", "Oblici srpskog jezika".

1860. - Rođen je srpski pisac Vojislav Ilić, osnivač moderne srpske lirike i tvorac verističkog izraza u srpskoj poeziji. Njegova lirika označila je raskid s romantičarskom poezijom i obeležena je misaonim skepticizmom. Pisao je elegične, setne pesme u kojima preovlađuju motivi prošlosti i samoće ("Zimska idila", "Jesen", "Ja ništa više ne verujem", "Tamara", "Istok"). Radio je kao korektor Državne štamparije u Beogradu, pisar ministarstva unutrašnjih poslova, učitelj u Turn Severinu i diplomatski činovnik u Prištini i Solunu. Dela: dva izdanja "Pesama" objavljena za života i sabrana dela, objavljena posthumno.

1868. - Rođen je srpski književni istoričar i kritičar Pavle Popović, profesor Beogradskog univerziteta, član Srpske kraljevske akademije. Objavio je mnoge književnoistorijske studije i nekoliko istorija književnosti. Dela: "Jugoslovenska književnost", "Pregled srpske književnosti", "Iz književnosti" (četiri knjige eseja i studija), "O Gorskom vijencu", "Srpska drama u XIX veku", "Francuski moralisti".

1887. - Izabrana je prva žena gradonačelnik - Suzana Medora Salter u gradu Argonija, SAD.

1905. - Zemljotres u Kangri, u Indiji, u kojem je poginulo 370.000 ljudi.

1912. - Republika Kina proklamovala je vlast nad Tibetom.

1932. - K. K. King izolovao je vitamin C na univerzitetu u Pitsburgu.

1936. - Prvog dana generalnog štrajka studenata Beograda, Zagreba, Ljubljane, Skoplja i Subotice protiv fašizacije zemlje i vlade Milana Stojadinovića - policija je na Medicinskom fakultetu u Beogradu ubila studenta prava Žarka Marinovića. U znak sećanja na taj događaj, 4. april se obeležava kao Dan studenata Beogradskog univerziteta.

1945. - Mađarska se oslobodila nacističke vlasti. Današnji dan se u Mađarskoj slavi kao Dan oslobođenja.

1964. - Singl Bitlsa "Can't Buy Me Love" zauzima prvo mesto na top-listama i tamo ostaje pet nedelja.

1968. - Izvršen je atentat na Martina Lutera Kinga u Memfisu.

1989. - Karim Abdul Džabar odigrao je svoju poslednju utakmicu u Sijetlu.

5. april

1814. - Rođen je Josif Pančić, naučnik, botaničar i prvi predsednik Srpske akademije nauka. Radio je neumorno na proučavanju flore Srbije. Glavno deo: "Flora kneževine Srbije"; pored toga, objavio je i "Priloge", posvećene flori Bugarske i Crne Gore, kao i niz rasprava.

1841. - U niškom, leskovačkom, pirotskom i vranjskom kraju izbila je buna naroda protiv Turaka, poznata kao Milojeva i Srndakova buna, koju su predvodili Miloje Jovanović i Nikola Srndak. Posle borbi kraj Prve Kutine i Gornjeg Matejevca, Turci su 23. aprila 1841. u krvi ugušili bunu, mnoga sela spalili, a Jovanovića pogubili.

1865. - Umro je srpski kompozitor, pijanista i horovođa, Kornelije Stanković, značajan za srpsku muziku kao osnivač nacionalnog pravca, zapisivač i harmonizator srpskog crkvenog pojanja. Školovao se u Aradu, Segedinu, Pešti, a u Beču je studirao kompoziciju. U Sremskim Karlovcima proučavao je i beležio dotad samo usmenom tradicijom sačuvano srpsko crkveno pojanje, a potom je bio horovođa Beogradskog pevačkog društva. Doprineo je interesovanju stranih kompozitora - posebno ruski, uključujući Petra Čajkovskog ("Slovenski marš") i Nikolaja Rimskog Korsakova ("Fantazija na srpske teme") - za srpsku muziku . Dela: "Pravoslavno crkveno pojanje u srpskoga naroda", "Srpske narodne pesme" u šest svezaka koje je harmonizovao za hor, za glas i klavir, ili samo za klavir.

1887. - Kralj Milan Obrenović je naimenovao prvih 16 članova Srbske kraljevske akademije, potom Srpske kraljevske akademije, prethodnice Srpske akademije nauka i umetnosti. Od 1888. akademici su sami birali stalne i dopisne članove.

1896. - Otvorene su prve savremene Olimpijske igre u Atini na kojima je učestvovalo 484 takmičara. Na njima su učestvovali samo muškarci, a žene su počele da se takmiče od 1900. godine.

1954. - Elvis Prisli snima svoj debitantski singl "That's All Right" .

1955. - Vinston Čerčil daje ostavku na funkciju premijera Velike Britanije. Njegovo mesto zauzima Entoni Eden.

1958. - Umrla je srpska književnica Isidora Sekulić, izuzetan stilista širokog obrazovanja i visoke kulture, tanani posmatrač ljudskih života i sudbina, pisac visoke duhovnosti i prefinjenog duha, uz to član Srpske akademije nauka i umetnosti. Kritičari je smatraju klasikom srpske književnosti, a povodom njene smrti jedan od kritičara je ocenio da je umro "literarno najkulturniji čovek našeg tla od Ćirila i Metodija do juče, do danas, možda do prekosutra". Sarađivala je u svim boljim srpskim i hrvatskim književnim časopisima. Bila je poznavalac mnogih jezika, izvrstan i veoma plodan prevodilac, naročito s engleskog jezika. Dela: putopis "Pisma iz Norveške", roman "Đakon Bogorodičine crkve", pripovetke "Hronika palanačkog groblja", "Saputnici", "Gospa Nola", eseji "Analitički trenuci i teme", "Zapisi o mome narodu", "Mir i nemir", "Njegošu - knjiga duboke odanosti", "Govor i jezik kulturna smotra naroda".

1963. - Bitlsi dobijaju svoju prvu srebrnu ploču za "Please Please Me" .

1964. - U Londonskom metrou pušteni su u vožnju prvi vozovi bez vozača.

1971. - Proradio vulkan Etna u Italiji.

1974. - Otvoren Svetski trgovinski centar u Njujorku (srušen u terorističkom napadu 11. septembra 2001.) koji je sa 110 spratova u tom momentu bio najviša zgrada na svetu.

5. april je u pravoslavnom kalendaru najraniji datum Uskrsa.

Poginuo je moj kuca. :( Moj Alfi. :( :(

Zlaćana, baš mi je žao. Znam kako je to. :plakanje:

6. april


648. p. n. e. - Prva beleška o pomračenju Sunca koju su načinili stari Grci.

1838. - Umro je srpski novinar i publicista Dimitrije Davidović, otac srpske štampe. U Beču je 1813. pokrenuo "Novine serbske", koje su izlazile devet godina. Pritisnut dugovima, prešao je u Srbiju, gde je do 1829. bio sekretar kneza Miloša Obrenovića. Bio je kratko i ministar unutrašnjih poslova i prosvete. Po uzoru na francuski i belgijski ustav, izradio je liberalni Sretenjski ustav, usvojen u februaru 1835, koji nije odgovarao knezu Milošu, jer mu je ograničavao vlast. Iskoristivši negodovanje apsolutističke Austrije, Otomanskog carstva i Rusije povodom takvog ustava, knez ga je suspendovao već u martu 1835, posle čega je Davidović pao u kneževu nemilost.

1875. - Rođen je srpski filozof i matematičar Branislav Jeremić, poznat kao Branislav Petronijević, profesor Velike škole, potom Beogradskog univerziteta, i član Srpske akademije nauka i umetnosti. Tezom "Stav razloga" doktorirao je filozofiju u Lajpcigu. Izradio je originalni sistem, unutar kojeg je, pored metafizike, razmotrio i teoriju saznanja i filozofiju prirode. Metafizičko stanovište, koje je nazvao monopluralizam, razvijao je sučeljavajući ga sa s teorijama Baruha de Spinoze, Vilhelma Lajbnica i Džordža Berklija i povezao ga sa sopstvenom verzijom "diskretne geometrije", sa svojom "empirio-racionalističkom" teorijom saznanja i evolucionističkom filozofijom prirode. Pisao je na nemačkom i francuskom. Dela: "Principi metafizike" (dva toma), "Istorija novije filozofije", "Univerzalna evolucija", "Članci i studije" (četiri sveske), "Empirijska psihologija", "O vrednosti života" (sa autobiografijom, objavljeno posthumno).

1876. - Srpska vojska je ušla u Smederevsku tvrđavu i smenila turski garnizon. U ime kneza Mihaila Obrenovića, ključeve tvrđave primio je major Ljubomir Uzun-Mirković.

1896. - Počele prve savremene Olimpijske igre u Atini na kojima je učestvovalo 484 takmičara.

1906. - Prvi crtani film zaštićen je autorskim pravom.

1909. - Robert Piri i Metju Henson prvi stigli do Severnog pola.

1910. - Na inicijativu srpskog naučnika Jovana Cvijića, u Beogradu je osnovano Srpsko geografsko društvo. Cilj društva bio je širenje naučno-stručnog rada i popularisanje znanja iz oblasti geografije i njoj srodnih nauka.

1917. - SAD objavljuju rat Nemačkoj i ulaze u Prvi svetski rat.

1924. - Četiri aviona poleću iz Sijetla na prvi uspešan put oko sveta avionom.

1941. - Nacistička Nemačka je u Drugom svetskom ratu bez objave rata napala Jugoslaviju. Beograd je u 6.30h napalo 234 bombardera i 120 lovaca. Većina žitelja Beograda zatečena je na spavanju, jer je bila nedelja. U bombardovanju koje je nastavljeno i u naredna dva dana poginulo je oko 2.500 ljudi. Uništeno je više stotina zgrada, među kojima je bilo i zdanje Narodne biblioteke Srbije - ustanove osnovane 1832. - sa oko 300.000 knjiga, uključujući srednjovekovne spise neprocenjive kulturne vrednosti.

1973. - U Beogradu je otvorena nova zgrada Narodne biblioteke Srbije. Stara zgrada izgorela je do temelja u požaru 1941. godine.

7. april


- Danas su Blagovesti, dan kada je arhanđel Gavrilo Devi Mariji doneo vest (blagu vest) o tome da je, promišlju Božjom, u blagoslovenom stanju i da će roditi Sina.

1929. - Radio Beograd je prvi put prenosio sportsku utakmicu u Jugoslaviji. Reporter Rade Stoilović prenosio je drugo poluvreme susreta beogradskih fudbalskih ekipa BSK-Jugoslavija.

1933. - Okončana je prohibicija u SAD-u.

1939. - Italija aneksira Albaniju.

1943. - Umro je srpski pisac i diplomata Jovan Dučić, član Srpske kraljevske akademije, čija je lirika izuzetne versifikacije, jezika i plastičnosti slika utisnula pečat na srpsku poeziju u prvoj polovini 20. veka. Diplomirao je prava u Parizu i od 1912. do 1941. bio ambasador kraljevina Srbije i Jugoslavije u velikim evropskim gradovima. Dugo posle oslobođenja zemlje, komunističke vlasti su nastojale da ga ignorišu kao stvaraoca, n to zbog političkog opredeljenja, lepeći mu posmrtno, s vremena na vreme, etiketu velikosrpskog nacionaliste. Tokom Drugog svetskog rata među prvima je ukazivao na zločinačku prirodu ustaške Nezavisne Države Hrvatske i stravični genocid nad Srbima. Njegovi zemni ostaci preneti su u otadžbinu iz SAD-a, gde je umro u emigraciji, u jesen 2000, čime je ispunjena poslednja Dučićeva želja - sahranjen je u rodnom Trebinju. Već prvom pesničkom zbirkom "Pjesme", izdatom 1901. u Mostaru, predstavio se kao nadahnut liričar i pesnik obuzet temama bola i usamljenosti, ljubavi i smrti. Pisao je i prozu ("Jutra sa Leotara"), putopise ("Gradovi i himere", "Pismo iz Ženeve", "Pismo s Alpa", "Pismo iz Španije"), eseje ("Blago cara Radovana", "Moji saputnici", "Staza pored puta"), studije ("Grof Sava Vladislavić"), istorijske spise ("Verujem u Boga i u srpstvo").

1948. - Osnovana je Svetska zdravstvena oranizacija, a današnji dan je proglašen svetskim danom zdravlja.

1963. - Donesen je ustav kojim je naziv Federativna Narodna Republika Jugoslavija promenjen u Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija, a Josip Broz proglašen za doživotnog šefa države. Tvorci ovog ustava isticali su da je to prvi dokument novog tipa u istoriji ustavnosti, jer sadrži elemente "jedne prave povelje novog društva", ali su posle samo 11 godina doneli novi ustav, čiji su konfederalni elementi omogućili razbijanje Jugoslavije 1991.

1980. - Džimi Karter prekida diplomatske odnose sa Iranom zbog krize talaca.

1999. - U prvoj međunarodnoj utakmici od početka agresije NATO-a na Jugoslaviju, na stadionu "Partizana", pred 15.000 gledalaca fudbaleri atinskog "AEK"-a i beogradskog "Partizana" igrali su 1:1. Oko 300 navijača grčkog kluba donelo je humanitarnu pomoć u vrednosti od milion maraka.

9. april


1553. Umro je francuski književnik Fransoa Rable, jedna od najistaknutijih ličnosti francuske renesanse.

1626. Umro je engleski državnik i pisac Frensis Bekon ("Unapređenje nauke", " Novi organon", "Nova atlantida", "Eseji ili saveti etički i politički"). U vreme vladavine kralja Džejmsa I Stjuarta bio je lord kancelar od 1618. do 1621.

1683. Francuski istraživač Rober Kavalije de la Sal proglasio je deo teritorije u Americi francuskim posedom i nazvao je Luizijana u čast kralja Luja XIV.

1821. U Parizu je rođen jedan od najvećih francuskih pesnika 19. veka Šarl Bodler ("Cveće zla").

1865. Završen je građanski rat u SAD nakon što se general konfederalnih snaga Robert Li predao komandantu armije Unije, generalu Grantu. U ratu je poginulo više od 600.000 ljudi.

1906. Velika Britanija i Francuska su potpisale konvenciju o nezavisnosti Sijama (Tajland).

1926. Rođen je Hugo Hefner, američki publicista,izdavač magazina "Plejboj" koji je pokrenuo u decembru 1953. sa tada nepoznatom Merlin Monro, nagom na naslovnoj strani.

1928. U Turskoj, nakon reformi Kemala Ataturka, islam je prestao da bude državna religija, a Turska je postala sekularna država.

1940. Nemačke trupe napale su Dansku i Norvešku u Drugom svetskom ratu.

1969. Francusko-britanski supersonični putnički avion "Konkord"obavio je prvi let, od Bristola do Ferforda u Engleskoj.

1977. Komunistička partija Španije legalizovana je nakon 38 godina zabrane delovanja u vreme Frankovog režima.

1988. Li Peng je imenovan za premijera Kine.

1990. Posle 40 godina vladavine komunista, na izborima u Mađarskoj pobedio je Mađarski demokratski forum.

1991. Gruzija je proglasila nezavisnost od SSSR-a.

1991. Savet bezbednosti UN doneo je odluku o slanju 1.440 pripadnika mirovnih snaga za nadgledanje iračko-kuvajtske granice i povlačenja američkih snaga iz južnog Iraka.

1992. Sali Beriša izabran je za prvog nekomunističkog predsednika Albanije posle Drugog svetskog rata.

1998. U Saudijskoj Arabiji poginulo je 119 vernika, hodočasnika iz više zemalja.

2003. Američke snage su ušle u centar Bagdada i preuzele kontrolu nad glavnim gradom Iraka.

2005. Britanski princ Čarls i Kamila Parker Bouls venčali su se u Gildholu u Vindzoru. Ovo je prvi slučaj da je jedan naslednik britanske krune sklopio civilni brak.

10. april

1583. Rođen je holandski pravnik, pisac i humanista Hugo Grocijus, osnivač nauke o međunarodnom pravu.

1585. Umro je papa Grgur XIII, poznat po reformi Julijanskog kalendara 1582. godine. Novi kalendar nazvan je po njemu Gregorijanski.

1755. Rođen je nemački lekar Samuel Haneman, osnivač homeopatije.

1814. Britanska i španska vojska porazile su u bici kod Tuluza trupe Napoleona Bonaparte. Bonaparta je narednog dana abdicirao i prognan je na ostrvo Elba.

1847. U Mađarskoj je rođen Džozef Pulicer, osnivač fondacije iz koje se svake godine u SAD dodeljuje "Pulicerova nagrada" za najbolja ostvarenja u novinarstvu, karikaturi i književnosti. Na Kolumbija univerzitetu osnovao je 1903. godine prvu novinarsku školu.

1864. Mlađi brat austrijskog cara Franca Josifa, nadvojvoda Maksimilijan, krunisan je za cara Meksika.

1867. Umro je prvi ruski šahovski majstor i teoretičar Aleksandar Dmitrijevič Petrov, utemeljivač ruske šahovske škole.

1919. Vladine snage ubile su iz zasede revolucionarnog meksičkog vođu Emilijana Zapatu.

1921. Sun Jat Sen je izabran za predsednika Kine.

1932. Paul fon Hindenburg ponovo je izabran za predsednika Nemačke, pobedivši sa 19 miliona glasova Adolfa Hitlera, koji je dobio 13 miliona glasova birača. U januaru 1933. poverio je Hitleru formiranje vlade i time otvorio nacistima put kaa vlasti.

1938. Na referendumu, organizovanom uz pritisak nacističke Nemačke, 99,75 odsto Austrijanaca izjasnilo se za priključenje Nemačkoj.

1941. U Zagrebu je, uz podršku nacističke Nemačke, proglašena Nezavisna Država Hrvatska, na čelu sa ustaškim poglavnikom Antom Pavelićem.

1941. Komunistička partija Jugoslavije donela je odluku u Zagrebu da komunisti nastave borbu protiv nemačkih okupatora bez obzira na raspad jugoslovenske armije. Sedište Centralnog komiteta partije premešteno je iz Zagreba u Beograd.

1944. Sovjetske trupe preuzele su u Drugom svetskom ratu Odesu od Nemaca.

1953. Švedski političar Dag Hamaršeld postao je generalni sekretar UN. Ponovo je izabran 1957. godine. Posredovao je u više međunarodnih sporova, a poginuo je 1961. pod nerazjašnjenim okolnostima u avionskoj nesreći putujući u jednu mirovnu misiju u Africi. Posthumno mu je dodeljena Nobelova nagrada za mir.

1954. Umro je francuski hemičar i industrijalac Ogist Limijer, koji je u Lionu s bratom Lujem napravio prvu filmsku kameru i fabriku za izradu fotografskog materijala. U pariskoj kafani "Gran kafe" braća Limijer prikazala su 28. decembra 1895. godine prvu filmsku predstavu u svetu. "Ulazak voza u stanicu" i "Radnici izlaze iz fabrike".

1963. U severnom Atlantiku je u eksploziji američke atomske podmornice "Trešer" poginulo 129 ljudi.

1972. U zemljotresu u južnom Iranu poginulo više je od 5.000 ljudi.

1972. Više od 50 zemalja, uključujući SAD i SSSR, potpisalo je konvenciju o zabrani biološkog oružja.

1974. Izraelski premijer Golda Meir podnela je ostavku zbog sukoba u njenoj Laburističkoj partiji.

1994. Avioni NATO-a bombardovali su položaje bosanskih Srba oko Goražda, koje je UN proglasila "bezbednosnom zonom". To je bila prva vojna akcija NATO snaga od osnivanja te vojne alijanse.

2001. Organizacija UN za ishranu i poljoprivredu (FAO) saopštila je da glad ugrožava oko 30 miliona ljudi u Africi.

2003. Nemačke vlasti izručile su Srbiji bivšu vlasnicu propale piramidalne "Dafiment banke" Dafinu Milanović.

12. april


1204. - Prilikom četvrtog krstaškog pohoda opljačkan je Konstantinopolj (Carigrad, danas Istambul).

1890. - Počelo je uređivanje beogradske Botaničke bašte na Paliluli. Prva Bašta podignuta je 1855. u dvorištu Konaka knjeginje Ljubice Obrenović. Na molbu srpskog prirodnjaka Josifa Pančića, ministarstvo prosvete Srbije je 1874. odredilo mesto za Botaničku baštu na kraju Dunavske ulice, ali je ona uništena 1888. prilikom izlivanja Dunava. Tada je kralj Milan Obrenović poklonio gradu imanje na Paliluli, pod uslovom da Botanička bašta bude nazvana Jevremovac, u znak sećanja na kraljevog dedu Jevrema.

1911. - Prvi neprekidni let na relaciji London-Pariz trajao je tri sata i 56 minuta.

1938. - U SAD-u je donet prvi zakon kojim se zahteva lekarsko uverenje prilikom dobijanja dozvole za stupanje u brak.

1941. - U avionskom udesu u Grčkoj poginuo je srpski istoričar Vladimir Ćorović, profesor Beogradskog univerziteta i član Srpske kraljevske akademije. Austrougarske okupacione vlasti su ga u Prvom svetskom ratu osudile na Banjalučkom veleizdajničkom procesu na osam godina robije. Posle oslobođenja zemlje, bio je član Narodnog veća u Zagrebu i Privremenog narodnog predstavništva u Beogradu. Dela: "Istorija Jugoslavije", "Uzajamne veze i uticaj kod slovenskih zapisa", "Podela vlasti između Milutina i Dragutina", "Spisi sv. Save"...

1946. - Sirija stiče nezavisnot od Francuske.

1954. - Billy Haley snima hit "Rock Around the Clock" .

1961. - Rej Čarls dobija četiri nagrade "Gremi".

1961. - Jurij Aleksejevič Gagarin, sovjetski kosmonaut, postaje prvi čovek koji je Zemlju obleteo u kosmičkom brodu - satelitu Vostok 1. Let je trajao 108 minuta. Gagarin je poleteo sa kosmodroma "Bajkonur", a spustio se nadomak sela Smelkova južno od Saratova.

1963. - U Velikoj Britaniji objavljen je album Bitlsa "From Me to You".

1985. - Olimpijski komitet SAD-a proglasio je bojkot Olimpijskih igara u Moskvi.

1992. - Izvođenjem predstave "Tramvaj zvani želja", otvoren je Ethel Barrymore theater na Brodveju.

1992. - Zabeležen je drugi po redu najniži rezultat utakmica NBA lige (Detroit Piston-NY Knicks: 72:61).

1992. - Otvoren je evropski Diznilend u Marne-la-Vallee, u Francuskoj.

13. april

1519. Rođena francuska kraljica italijanskog porekla Katarina de Mediči, kćerka gospodara Firence Lorenca II Medičija. Posle smrti muža Anrija II, od 1560. vladala Francuskom kao regentkinja. Po njenom nalogu 1572. izvršen pokolj više hiljada protestanata, Bartolomejska noć.

1598. Francuski kralj Henri IV potpisao Nantski edikt, kojim se protestantima priznaju ista prava kao i katolicima. Edikt, koji su katolici neprijateljski primili, ukinuo Luj XIV, 18. oktobra 1685.

1605. Umro ruski car Boris Godunov. Njegov život inspirisao Aleksandra Puškina da napiše dramu "Boris Godunov", a Modesta Musorgskog da komponuje istoimenu operu.

1695. Umro francuski pesnik i basnopisac Žan de Lafonten. Ogledao se u svim književnim rodovima, ali u istoriju književnosti ušao napisavši "Basne", objavljene u 12 knjiga. 1684. izabran za člana Francuske akademije.

1743. Rođen američki državnik i pravnik Tomas Džeferson, osnivač Demokratske stranke, treći predsednik SAD, od 1801. do 1809. Jedan od glavnih autora Deklaracije o nezavisnosti, usvojene 4. jula 1776. Za vreme njegovog predsedničkog mandata od Napoleona I kupljena Lujzijana, 1803.

1813. Umro slavni ruski vojskovođa Mihail Kutuzov. Kao vrhovni komandant ruske vojske zaslužan za poraz Napoleonovih trupa u Rusiji 1812. Jedan od glavnih likova u romanu Lava Tolstoja "Rat i mir".

1832. Rođen srpski slikar Stevan Todorović, član Srpske kraljevske akademije. Izradio oko 300 portreta savremenika, među njima Kornelija Stankovića, Đure Daničića, Vladana Đorđevića, kraljice Natalije.

1848. Sicilija proglasila nezavisnost od Napuljske kraljevine.

1885. Rođen mađarski filozof i književni kritičar Đerđ Lukač. Bio ministar u vladi Imrea Nađa 1956, posle njegovog pada privremeno proteran u Rumuniju. Kasnije se povukao iz javnog života.

1892. Rođen britanski maršal avijacije Artur Haris Bombaš, poznat po taktici tepih-bombardovanja koja je u Drugom svetskom ratu primenjena na Keln, Berlin i Dresden.

1898. Marija Kiri Sklodovska otkrila element koji je dobio naziv radijum. Tim otkrićem postavljeni temelji nauke o radioaktivnosti.

1906. U Dablinu rođen irski književnik Samjuel Beket. Uz Joneska i Ženea najznačajniji predstavnik Teatra apsurda. 1969. dobio Nobelovu nagradu za književnost.

1919. Britanske trupe u Amrikaru masakrirale oko 380 Indusa, pristalica Mahatme Gandija, vođe pokreta za nezavisnost Indije.
1922. Rođen tanzanijski državnik Džulijus Kambarage Njerere, jedan od lidera pokreta nesvrstanih i jedan od osnivača Organizacije afričkog jedinstva, 1963.

1941. Rusija i Japan potpisali sporazum o neutralnosti u Drugom svetskom ratu.

1945. Sovjetske trupe pod maršalom Fjodorom Tolbuhinom u Drugom svetskom ratu oslobodile Beč.

1945. Teškim zapaljivim bombama vazduhoplovstvo SAD u Drugom svetskom ratu uništilo veliki deo Tokija.

1963. Rođen Gari Kasparov, ruski šahista. U 23. godini postao svetski šampion, najmlađi u istoriji šaha. Titulu preuzeo od zemljaka Anatolija Karpova.

1964. Američki filmski glumac Sidni Poatje dobio Oskara za film "Poljski ljiljani". Prvi crnac koji je dobio to filmsko priznanje.

1966. U udesu helikoptera poginuo predsednik Iraka Abdul Salam Arif.

1975. Vojnim pučem u Čadu zbačen, a potom ubijen, predsednik Fransoa Tombalbaje. Vlast preuzelo Vrhovno vojno veće, kojim je predsedavao Feliks Malum.

1975. Pripadnik hrišćanske milicije u predgrađu Bejruta ubio 22 Palestinca u autobusu. Taj napad smatra se početkom građanskog rata u Libanu.

1981. Novinarka Vašington posta Dženet Kuk dobila Pulicerovu nagradu za priču o osmogodišnjem narkomanu. Dva dana kasnije vratila nagradu, posle priznanja da je izmislila priču.

1990. Sovjetski Savez priznao odgovornost za masakr više hiljada Poljaka 1940. u Katinskoj šumi.

1995. Ukrajina pristala da do 2000. zatvori nuklearni reaktor u Černobilu koji je 1986. izazvao ogromno radioaktivno zagađenje.

1996. U Briselu završena donatorska konferencija za posleratnu Bosnu i Hercegovinu, na kojoj je obećano 1,23 milijardi dolara pomoći za obnovu zemlje.

1997. Posle dužeg odlaganja, papa Jovan Pavle II posetio Sarajevo. Duž puta kojim je trebalo da prođe njegova motorizovana kolona nađene postavljene mine.

2002. Stalni Arbitražni sud u Hagu doneo pravosnažnu odluku kojom je definisana 1.000 kilometara duga granica između Etiopije i Eritreje, čime je okončan sukob koji je kulminirao dvogodišnjim ratom te dve afričke zemlje.

14. april



1611. - Prvi put upotrebljena reč 'teleskop' (Princ Federico Cesi).

1865. - Džon Vilks Buts izvršio je atentat na američkog predsednika Abrahama Linkolna, koji je narednog dana preminuo.

1883. - Rođen je srpski pisac Sima Pandurović, jedan od osnivača srpske moderne. Pošto je diplomirao na Filozofskom fakultetu u Beogradu, bio je gimnazijski profesor u Valjevu i Beogradu, a uređivao je i više časopisa, uključujući "Misao". Kritika je oštro reagovala na njegovu prvu zbirku pesama "Posmrtne počasti", prožetu pesimizmom, u kojoj je dramatično opevao bolnu tragediju ljubavi, duševne krize i gorčine, nespokoj, pobunu i smrt. Kasniji stihovi, u kojima preovladava rezignacija, misaono su bogatiji. Ispevao je i niz rodoljubivih pesama. Prevodio je s francuskog i engleskog - posebno su vrsni njegovi prevodi dela Vilijema Šekspira. Ostala dela: zbirke pesama "Dani i noći", "Okovani slogovi", "Stihovi", "Pesme", knjige eseja "Razgovor o književnostri", "Ogledi iz estetike".

1894. - Prvo javno prikazivanje Edisonovog kinemaskopa - aparata za posmatranje fotografskih snimaka koji se brzo smenjuju.

1912. - Titanik udara u ogromni ledeni breg u severnom Atlantiku. Titanik je potonuo, a od 2224 putnika utopilo se 1517.

1923. - Etienne Oehmichen beleži rekord u dužini leta helikopterom. Taj rekord iznosio je 358 metara.

1931. - Španija postaje republika nakon svrgavanja s prestola kralja Alfonsa XIII.

1956. - Ampex Corp predstavlja prvi video-rikorder.

1961. - Emitovan prvi direktni televizijski prenos iz Sovjetskog Saveza.

1969. - Odigrana prva bejzbol utakmica Prve lige van teritorije SAD-a, u Montrealu u Kanadi.

1969. - Održana 41. dodela Oskara.

1969. - Umro je srpski književni istoričar Petar Kolendić, profesor Beogradskog univerziteta i član Srpske akademije nauka i umetnosti. Objavio je veliki broj naučnih studija, rasprava i članaka iz starije, naročito dubrovačke i dalmatinske književnosti.

15. april



Danas je praznik Lazareva subota ili Vrbica. Čudo vaskrsenja Lazara desilo se u subotu, osam dana pre Hristovog vaskrsenja. Kod nas se na ovaj praznik osvećuju grančice vrbe i dele se narodu. Tu osvećenu vrbu, narod nosi kući i ostavlja je pored slavske ikone i kandila. Litija oko hrama, u kojoj ima mnogo dece sa grančicama vrbe u rukama, prenosi nas u dan kada su se deca pokazala kao najbolji vernici Hirstovi. On je njihov Pastir - i zato deca, kao Hristove ovce, nose o vratu malo zvonce.

1784. - U Irskoj je poleteo prvi balon.

1900. - Otvorena je međunarodna izložba u Parizu.

1912. - Titanik je potonuo u dva časa i 27 minuta posle ponoći, a od 2224 putnika utopilo se 1517.

1923. - Javno je prikazan prvi zvučni film u Rialto Theater-u u Njujorku.

1923. - Insulin se stavlja na raspolaganje dijabetičarima.

1941. - Vlada Jugoslavije, s kraljem Petrom II Karađorđevićem, napustila je zemlju u Drugom svetskom ratu, odletevši u London s improvizovanog aerodroma u Nikšiću.

1941. - Prvi let helikopterom u trajanju od jednog časa u Stratfordu.

1948. - Odigrao se prvi jevrejsko-arapski vojni sukob. Arapi su bili poraženi.

1971. - Održana je 43. dodela Oskara.

1979. - U zemljotresu na Crnogorskom primorju poginulo je više od 100 ljudi, oko 600 je bilo povrđeno, a više od 80.000 ostalo je bez krova nad glavom.

1983. - Otvoren Diznilend u Tokiju.

1989. - Na fudbalskom stadionu u Šefildu u Engleskoj poginulo je 95 navijača.

16. april

- Danas je praznik Cveti ili Ulazak Gospoda Isusa Hrista u Jerusalim. Dan po vaskrsenju Lazara, u nedelju, Gospod Isus Hristos pošao je sa učenicima u Jerusalim jer se približavao jevrejski praznik Pasha. Mnogo naroda je pohitalo da svečano proslavi ovaj praznik, a kako puče glas da dolazi Hristos, mnogi požuriše iz Jerusalima u susret Hristu. Narod ga oduševljeno dočeka, ali se na licu Hristovom videla tuga jer je znao da će se sva pesma uskoro zameniti urlicima "Raspni Ga, raspni". Praćen narodom, Gospod se uputio ka hramu. Iz njega je isterao sve trgovce, ali je u hramu bilo i mnogo bolesnih, slepih i hromih. Sve te tužne i nemoćne ljude Spasitelj je izlečio. Sveta crkva je odredila da se ovaj događaj proslavlja u nedelju pred Vaskrsenje Hristovo.

1346. - Srpski kralj Dušan Stefan Nemanjić u Skoplju je na Vaskrs krunisan za cara Srba, Grka i Arbanasa. Istovremeno je proglašena Srpska patrijaršija s prvim srpskim patrijarhom Joanikijem. Bio je to period najvećeg ekonomskog, vojnog, političkog i kulturnog uspona srpske feudalne države, koja je teritorijalno bila veća nego ikad - sem zemalja ranije srpske kraljevine, obuhvatala je Mačvu, Zahumlje, sadašnju Albaniju, Epir, Tesaliju, Akarnaniju, Etoliju i svu Makedoniju do Hristopolja (Kavala), izuzev Soluna. Država je počivala na načelu zakonitosti - prema Dušanovom zakoniku, usvojenom 1349. i dopunjenom 1354. - zakon je jači i od suprotne volje vladara. Prerana smrt 1355. sprečila je cara Dušana da stvori državu koja bi zamenila Romejsko (Vizantijsko) carstvo, oslabljeno turskom najezdom, čiju je opasnost car Dušan najbolje osetio, te pokušao da sa zemljama Zapada organizuje zajedničku odbranu, što je osujećeno, najviše zbog surevnjivosti ugarskih kraljeva.

1705. - Engleska kraljica Ana dodeljuje Isaku Njutnu titulu viteza .

1854. - San Salvador uništen je u snažnom zemljotresu.

1862. - Okrug Kolumbija ukida ropstvo.

1872. - Rođena je srpska slikarka nemačkog porekla, Babet Bahmajer (Babette Bahmayer), poznata kao Beta Vukanović, koja je tokom bezmalo 80 godina naslikala impozantan broj ulja, akvarela i crteža, a kao pedagog uticala na generacije srpskih slikara. Na studijama slikarstva u Minhenu upoznala je svog budućeg supruga, Rista Vukanovića, takođe slikara. S njim je 1898. došla u Beograd, grad kojem je ostala privržena do kraja života 1972. S velikom predanošću je učestvovala u umetničkom životu patrijarhalne Srbije. Zaslugom umetničkog para Vukanivić, Beograd je dobio slikarsku školu, koja je prerasla u Umetničku školu. Beta Vukanović je i jedan od osnivača "Lade" i "Cvijete Zuzorić" - društva srpskih umetnika, slikara i vajara - i začetnik za ono doba relativno smele karikature. Isprva je slikala u maniru impresionista, ali se kasnije približila čvršćoj realističkoj formi.

1889. - Rođen je Čarli Čaplin, glumac, scenarista, reditelj i kompozitor. Karijeru je otpočeo u putujućim cirkusima Engleske, a na filmu se prvi put pojavio u SAD-u, snimajući kratke šale za kompaniju "Kiston". Ubrzo stvara lik Šarla, skitnice punog osećanja i dobrote. Glavni filmovi: "Idila u polju", "Mirna ulica", "Svetlosti velegrada", "Veliki diktator"...

1912. - Herijet Kvimbi je postala prva žena pilot koja je preletela Engleski kanal.

1917. - V.I. Lenjin vraća se u Rusiju kako bi otpočeo boljševičku revoluciju.

1929. - "Njujork Jenkiji" postaju prvi bejzbol tim koji na svojim dresovima nose brojeve.

1940. - Prvi put je na televiziji prikazana jedna bejzbol utakmica.

1944. - Beograd je je u Drugom svetskom ratu, na pravoslavni Vaskrs, u skladu sa odobrenjem Josipa Broza, bombardovala saveznička američka i britanska avijacija, navodno radi uništenja vojnih i privrednih objekata i zgrada u koje su Nemci bili smestili administraciju. U napadu je učestvovalo 130 bombardera, a sutradan ih je bilo bezmalo 600. Bombe su bacane po sistemu "tepih", široko zahvatajući stambene četvrti, pa je poginulo najmanje 1.160 civila - šest puta više nego okupatorskih vojnika.

1992. - Košarkaši beogradskog "Partizana" u Istanbulu su postali prvaci Evrope pobedom nad "Žoventutom" iz Barselone (kod nas poznatim kao "Huventud") rezultatom 71:70 (40:34).

Danas je imendan Beograda. Ime Beli grad prvi put je pomenuto 878. u pismu pape Jovana VIII (Iohannes). U poslanici sačuvanoj u vatikanskom arhivu koju je papa poslao bugarskom knezu Borisu, navodi se da se otac Sergije, zbog poročnog zivota, opoziva s dužnosti beogradskog episkopa (episkopatus Bellogradensis). Od tada se Singidunum, koji su u četvrtom veku pre nove ere osnovali Kelti, zove Beograd (Bjelgrad).

17. april


1492. - Kristofor Kolumbo potpisao je ugovor sa Španijom o putovanju u Indiju.

1521. - Martin Luter je ekskomuniciran iz katoličke crkve.

1817. - U Hartfordu u SAD-u otvorena je prva škola za gluve osobe.

1860. - Crna Gora i Otomansko carstvo su, dve godine posle teškog turskog poraza na Grahovu, potpisali protokol o razgraničenju. U granicama Crne Gore ostali su: Grahovo, deo Banjana, Nikšićke Rudine, Župa nikšićka, veći deo Drobnjaka, Lipovo, deo Kuča, Gornji Vasojevići i Dodoši. Tada su velike sile priznale, mada još uvek ne formalno, nezavisnost Crne Gore.

1919. - Umro je srpski pisac i publicista Svetozar Ćorović, koji je sa srpskim piscima Aleksom Šantićem i Jovanom Dučićem pokrenuo u Mostaru list "Zora", unutar kojeg je ostvario plodan pripovedački i urednički rad. Bio je među vodećim srpskim nacionalistima koji su se borili protiv okupatorskog austrougarskog režima u Bosni i Hercegovini. U Prvom svetskom ratu je interniran i potom mobilisan. Otpušten je usled bolesti, a ubrzo je i umro. U svojim pripovetkama, dramama i romanima opisivao je život u Hercegovini, pišući stilom koji se odlikuje živopisnošću i lakoćom kazivanja. Dela: romani "Stojan Mutikaša", "Ženidba Pere Karantana", "Majčina Sultanija", zbirke pripovedaka "U časovima odmora", "Moji poznanici", "Brđani" i drame "Zulumćar", "On", "Adam-beg", "Ajša".

1924. - Rođen je srpski vajar Jovan Kratohvil, profesor Univerziteta umetnosti u Beogradu, rektor od 1971. do 1973. Autor je niza spomenika, uključujući spomenike palim borcima na Majevici i u Zemunu, spomenik na Avali sovjetskim ratnim veteranima, poginulim u avionskom udesu, i spomen-kosturnicu u Sansepolkru u Italiji. Kao mladić, bio je i vrhunski sportista: pre Drugog svetskog rata prvak Jugoslavije u plivanju, a posle rata šampion države u streljaštvu i osvajač drugog mesta na Svetskom streljačkom prvenstvu.

1941. - Opunomoćenici Vrhovne komande bivše jugoslovenske vlade, šef diplomatije Aleksandar Cincar-Marković i general Radivoje Janković, potpisali su u Drugom svetskom ratu, u zgradi čehoslovačkog poslanstva u Beogradu, akt o kapitulaciji oružanih snaga kraljevine Jugoslavije, koji im je izdiktirao nemački komandant, general Maksimilijan fon Vajks. Treći Rajh je nametnuo "bezuslovnu, potpunu i neograničenu" kapitulaciju, vojska Jugoslavije je uglavnom odvedena u zarobljeništvo, a zemlja podeljena između Nemačke, Italije, Mađarske i Bugarske. Jugoslovenska ratna flota pripala je Italiji, izuzev jedne podmornice, dve motorne torpiljerke, koje su umakle, i razarača "Zagreb", koji su uspeli da potope poručnici bojnog broda - Milan Spasić i Sergej Mašera.

1946. - Poslednje francuske trupe napuštaju Siriju.

1964. - Zvanično predstavljen "Ford Mustang".

1969. - Sirhan Sirhan osuđen je za atentat na senatora Roberta F. Kenedija.

1970. - Pol Mekartni objavio je prvi solo album pod nazivom "Mekartni".

1999. - Održan je Beogradski maraton. Tradiciju međunarodne maratonske trke u Beogradu nije prekinula ni agresija NATO-a na Jugoslaviju. U trci rekreativaca, pod sloganom "Trči iz zadovoljstva, ne od bombi", učestvovalo je oko 15.000 ljudi, mahom mlađih.

20. april

1587. - Engleski admiral, ser Fransis Drejk, ušao u luku Kadiz i potopio špansku flotu.

1588. - Umro Paolo Veroneze, jedan od najznačajnijih slikara Venecijanske škole u XVI veku.

1689. - U Rimu umrla švedska kraljica Kristina Augusta. Kraljica postala 1632. u 8. godini, abdicirala 1654. zbog tajnog prelaska u rimokatoličku veru, zabranjenu u Švedskoj.

1713. - Rimsko-nemački car Karl VI izdao statut porodice Habzburg „Pragmatična sankcija” da bi osigurao presto za kćerku Mariju Tereziju.

1775. - Porazom britanske vojske kod Leksingtona i Konkorda počeo američki rat za nezavisnost od Velike Britanije.

1783. - Kongres SAD objavio kraj rata za nezavisnost.

1824. - Engleski pesnik Džordž Gordon Bajron umro od malarije u Grčkoj, gde je učestvovao u borbi Grka za oslobođenje od Turaka.

1839. - Potpisan Londonski sporazum kojim su evropske države priznale nezavisnost Kraljevine Belgije.

1867. - Turski izaslanik na Kalemegdanu knezu Milošu Obrenoviću predao ključeve Beograda i drugih srpskih gradova iz kojih se povukla turska posada. Kao simbol osmanske suverenosti nad Srbijom ostala turska zastava, uz srpsku, na zidinama Beogradske tvrđave.

1881. - Umro engleski političar i državnik Bendžamin Dizraeli. Bio lider konzervativaca 1868. i premijer dva puta.

1882. - Umro engleski prirodnjak Čarls Robert Darvin, autor teorije o evoluciji živih bića koju je objavio u knjizi „Postanak vrsta putem prirodnog odabiranja”.

1906. - Umro francuski fizičar i hemičar Pjer Kiri, jedan od utemeljivača nauke o radioaktivnosti. Sa suprugom Marijom Kiri Sklodovskom i Anrijem Bekerelom 1903. podelio Nobelovu nagradu za fiziku.

1911. - U Portugalu crkva odvojena od države.

1921. - Na snagu stupio zakon o podeli Irske na Republiku Irsku i Severnu Irsku, koja je ostala pokrajina Velike Britanije.

1932. - Vlada Kraljevine Jugoslavije donela Zakon o zaštiti zemljoradnika kojim je proglašen šestomesečni moratorijum na dugove i obustavljena prisilna zaplena imovine. Oko 709.000 seljaka dugovalo sedam milijardi dinara, mahom zelenašima i trgovcima.

1943. - Počeo ustanak Jevreja u Varšavi, koji je, uz više hiljada žrtava, ugušen 16. maja. Nemački nacisti tokom borbi potpuno razorili i spalili Varšavski geto, a 58.000 ljudi poslato u koncentracione logore.

1945. - Američke trupe u Drugom svetskom ratu zauzele nemački grad Lajpcig.

1951. - U Londonu održano prvo takmičenje za Mis sveta. Pobedila Mis Švedske.

1960. - Prvi predsednik Južne Koreje Singman Ri povukao se sa vlasti pod pritiskom studentskih protesta širom zemlje zbog izbornih prevara.

1967. - Umro nemački državnik Konrad Adenauer, jedan od osnivača i lider Hrišćansko-demokratske unije posle Drugog svetskog rata, kancelar Zapadne Nemačke od 1949. do 1963.

1975. - Indija lansirala prvi veštački satelit.

1984. - Lansiran prvi kineski telekomunikacioni satelit.

1993. - Više od 80 pripadnika jedne američke verske sekte, uključujući njihovog vođu Dejvida Koreša, ubili federalni agenti kad su, posle 51 dana opsade, upali u sedište sekte u teksaškom gradu Vako.

1994. - U Francuskoj na doživotnu robiju osuđen nacistički ratni zločinac iz Drugog svetskog rata Pol Tuvije.

1995. - Od eksplozije automobila-bombe u devetospratnoj zgradi federalnih institucija u Oklahoma Sitiju u SAD poginulo 168, a više od 400 ljudi povređeno. Napad izvršio bivši američki vojnik Timoti Mekvej. Nad njim 2001. izvršena smrtna kazna.

2002. - U svojoj vili u Italiji umro norveški antropolog, naučnik i istraživač Tor Hejerdal koji se proslavio kada je na splavu “Kon-Tiki” 1947. prešao Pacifik.

24. april


1704. - Osnovana je prva uspešna novinska kuća u SAD-u - "Boston News-Letter".
1792. - Ruže de Lil iskomponovao je "Marseljezu", francusku nacionalnu pesmu i državnu himnu. Napisana je kao "Ratna pesma Rajnske armije", a sadašnji naziv dobila je kada ju je zapevala vojska dobrovoljaca iz Marseja, ulazeći u Pariz.
1833. - Rođen je srpski junak i pisac Marko Miljanov, koji se opismenio tek na pragu šeste decenije života, mada je stvorio dela neprolazne vrednosti. Učestvovao je u mnogim bojevima Crnogoraca protiv Turaka, najpre u gerilskim akcijama, a zatim predvodio svoje pleme Kuči. Dela: "Primjeri čojstva i junaštva", "Pleme Kuči u narodnoj priči i pjesmi", "Život i običaji Arbanasa".
1871. - U Kairu je prvi put izvedena opera "Aida".
1898. - Španija objavljuje rat SAD-u, i to zbog odbijanja povlačenja trupa sa Kube.
1903. - Umro je srpski pravnik i istoričar Valtazar Bogišić, profesor univerziteta u Kijevu i Odesi, akademik i ministar pravde u Crnoj Gori. Slavu mu je doneo "Opšti imovinski zakonik za knjaževinu Crnu Goru", koji je 1888. izradio na zahtev crnogorskog kneza Nikole I Petrovića. "Zakonik" je preveden na mnoge jezike kao primer regulisanja imovinskog prava. Dela: "Pravni običaji u Slovena", "Zbornik sadašnjih pravnih običaja u Južnih Slovena", "Pisani zakoni na slovenskom jugu", "Naputak za opisivanje pravnijeh običaja koji u narodu žive".
1908. - Gospodin i gospođa Murdok su prvi ljudi koji su proputovali cele SAD automobilom. Krenuli su iz Los Anđelesa i stigli u Njujork za 32 dana, pet sati i 25 minuta.
1953. - Kraljica Elizabeta je odlikovala Vinstona Čerčila viteškim ordenom.
1967. - Sovjetski kosmonaut Vladimir Komarov poginuo je kada se svemirska letilica "Sojuz 1" srušila pri povratku na Zemlju.
1970. - Gambija postaje republika unutar Komonvelta.
1970. - Kina je lansirala svoj satelit koji je emitovao pesmu "Istok je crven".
1981. - Predstavljeni su prvi IBM-ovi PC računari.
1989. - u Pekingu 10.000 studenata otpočinje protest.
1990. - Istočna i Zapadna Nemačka postižu sporazum o sjedinjavanju valute i ekonomije do 1. jula 1990. godine.

25. april

1599. - Rođen je Oliver Kromvel, engleski vojskovođa i državnik, najvažnija ličnost Engleske buržoaske revolucije. Kromvel je organizovao revolucionarnu vojsku kojom je porazio kraljevske pristalice kod Marston Mura i Nezbija, a potom je zarobio i kralja Čarlsa I, koji je kasnije osuđen na smrt. Odbivši titulu kralja, Kromvel je 1653. postao protektor triju kraljevina: Engleske, Škotske i Irske. Posle njegove smrti ponovo je uspostavljena monarhija.

1684. - Odobrena patentna zaštita za naprstak.

1765. - Rođen je srpski guslar Filip Višnjić, najistaknutiji srpski pesnik u prvoj polovini 19. veka, "Homer srpske epske književnosti". Taj Srbin iz Bosne, slep od osme godine, rano je počeo da uz gusle stvara nadahnute pesme o borbama za oslobođenje od Turaka, krstareći balkanskim krajevima od Temišvara do Skadra, od Banja Luke do Smedereva. Priključio se 1809. Prvom srpskom ustanku i postao "pesnik bune". Posle sloma ustanka 1813, prešao je u Srem i nastanio se u selu Grk (Višnjićevo), u kojem je ostao do smrti 1835. U Sremu je 1815. upoznao Vuka Karadžića, koji je zapisao mnoge njegove pesme, uključujući "Početak bune na dahije", "Boj na Mišaru", "Knez Ivo Knežević", "Smrt Marka Kraljevića".

1792. - Prvi put je upotrebljena giljotina, sprava za pogubljenje u Francuskoj revoluciji. Prva žrtva je bio Nicolas J. Pelletier,

1840. - Rođen je Petar Ilič Čajkovski, ruski kompozitor i najistaknutiji simfoničar 19. veka. Komponovao je šest simfonija, koncerte za klavir, violinu i orkestar, solo pesme i opere: "Evgenije Onjegin", "Pikova dama", balete: "Labudovo jezero", "Uspavana lepotica"....

1901. - Njujork postaje prva država u kojoj su automobili morali da nose registarske tablice. Taksa na tablicu iznosila je jedan dolar.

1938. - Umro je srpski general i vojni pisac Živko Pavlović, član Srpske kraljevske akademije, učesnik oba balkanska i Prvog svetskog rata. U Prvom balkanskom ratu bio je načelnik štaba Primorskog kora koji je opsedao Skadar, a u Drugom načelnik Operativnog odeljenja srpske Vrhovne komande. U Prvom svetskom ratu bio je jedan od najbližih saradnika vojvode Radomira Putnika, a kao pomoćnik načelnika štaba Vrhovne komande rukovodio je povlačenjem srpske vojske preko Crne Gore i Albanije. Na Solunskom frontu komandovao je 1916. i 1917. Šumadijskom divizijom. Penzionisan je 1923. zbog neslaganja s kraljem Aleksandrom Karađorđevićem.

1945. - U San Francisku je 45 zemalja antihitlerovske koalicije, uključujući Jugoslaviju, počelo osnivačku konferencija UN.

1950. - Chuck Cooper je prvi crnac koji je zaigrao u NBA ligi.

1961. - Robert Nojs je patentirao integrisano kolo.

1974. - Diktator Antonio Salazar svrgnut je sa vlasti u Portugalu.

26. april



1514. - Kopernik je prvi put posmatrao Saturn.

1900. - Rođen je Čarls Rihter, seizmolog, tvorac Rihterove skale.

1906. - Prvi put je prikazan kino-film na Havajima.

1910. - Rođen je srpski pisac Mehmed - Meša Selimović, član Srpske akademije nauka i umetnosti, jedan od najvećih srpskih književnika 20. veka. Završio je Filozofski fakultet u Beogradu i do Drugog svetskog rata bio profesor gimnazije u rodnoj Tuzli. Po izlasku iz ustaškog logora 1943, otišao je u partizane, a posle rata bio je direktor drame Narodnog pozorišta u Sarajevu, umetnički direktor "Bosna-filma" i glavni urednik "Svjetlosti". Zbog progona na koji su ga nagnali bosanski političari, prešao je u Beograd, gde je ostao do smrti 1982. Roman "Derviš i smrt", jedan od najznačajnijih u srpskoj literaturi, odlikuje se osobenošću tretiranja teme, bogatstvom opservacije čovekovog života u tragičnim okolnostima, refleksijama o ljudskoj egzistenciji i - kao i druga Selimovićeva dela - unutrašnjim čarom pripovedanja. Ostala dela: romani "Tišina", "Tvrđava", "Magla i mjesečina", "Krug" (nedovršen), zbirke pripovedaka "Prva četa", "Tuđa zemlja", "Đevojka zlatne kose", studija "Za i protiv Vuka", eseji "Pisci, mišljenja, razgovori", memoarska proza "Sjećanja" i nekoliko filmskih scenarija.

1931. - Umro je srpski glumac i reditelj Milorad Gavrilović, upravnik Narodnog pozorišta u Beogradu, jedan od najdarovitijih i najobrazovanijih glumaca svog vremena. Znatno je uticao na stil igre koji odlikuje prirodni govor i neusiljeno ponašanje na sceni.

1942. - U eksploziji rudnika uglja u Honkejku u Mandžuriji pooginulo je 1.549 osoba.

1964. - Tanganjika i Zanzibar se ujedinjuju i stvaraju državu Tanzaniju.

1977. - Otvorena je čuvena njujorška diskoteka "Studio 54". U ovu diskoteku svraćali su arapski prinčevi, princeza od Monaka, Vorhol, Truman K. i mnogi drugi pripadnici svetskog džet seta tog vremena.

1986. - U eksploziji u Černobilju u SSSR desila se najveća nuklearna katastrofa u istoriji.

1988. - NBA liga je u sezoni 1988/89. uvela novinu u vidu trećeg sudije.

1999. - Srušen i poslednji most u Novom Sadu - Žeželjev most. Izgrađen 1961. godine, bio je jedan od prvih mostova pravljen od prednapregnutog betona (prvi u Evropi, drugi u svetu). Most je bio dug 466 metra, širok 19 metara, sa dva betonska luka velikih raspona. Od tada, narednih 38 godina, ovaj most koji je nosio ime svog konstruktora Branka Žeželja, predstavljao je ključno uporište drumskog i naročito železničkog saobraćaja (međunarodni koridor X). Tako masivan, dugo je odolevao projektilima NATO avijacije. Raketiran je čak pet puta: 5,21,22. i 24. aprila, da bi 26. aprila 1999. godine u 1,20 sati posle ponoći, sa šest razornih projektila, bio i definitivno uništen.

27. april



1521. Urođenici na filipinskom ostrvu Maktan ubili portugalskog moreplovca Ferdinanda Magelana, koji je predvodio ekspediciju na prvom putovanju oko sveta.

1737. Rođen engleski istoričar Edvard Gibon, autor dela "Opadanje i propast Rimskog carstva".

1791. Rođen Semjuel Finli Brez Morze, izumitelj telegrafa i Morzeove azbuke.

1822. Rođen američki general i državnik Julisiz Simpson Grant, predsednik SAD od 1869. do 1877. U Američkom građanskom ratu, od 1861. do 1865, predvodio armiju Severa i prisilio na kapitulaciju komandanta snaga Konfederacije Roberta Lija.

1830. Južnoamerički vojskovođa i prvi predsednik Kolumbije Simon Bolivar, optužen za diktatorske ambicije, podneo ostavku.

1830. Beograd dobio prvo ulično osvetljenje, fenjere sa svećama.

1909. Grupa "Mladi Turci" oborila turskog sultana Abdula Hamida.

1915. Umro ruski kompozitor i pijanista Aleksandar Nikolajevič Skrjabin, preteča ekspresionizma u muzici.

1932. Rođen južnoafrički ministar inostranih poslova Pik Bota. Sedamnaest godina, koliko je bio na tom položaju, nastojao da ubedi svet da je aparthejd pravo rešenje za rasne razdore.

1937. Umro italijanski revolucionar Antonio Gramši, osnivač Komunističke partije Italije 1921.

1941. U Atinu, u Drugom svetskom ratu, ušli nemački tenkovi.

1945. Uhapšen italijanski diktator Benito Musolini. Streljan narednog dana u mestu Donga, na obali jezera Komo.

1950. Velika Britanija priznala Izrael.

1956. Roki Marćano povukao se iz boksa kao jedini nepobeđeni svetski šampion u teškoj kategoriji.

1960. Proglašena nezavisnost afričke države Togo, bivše francuske kolonije.

1961. Sijera Leone stekla nezavisnost od Velike Britanije.

1972. U Bukureštu umro Kvame Nkrumah, prvi premijer i predsedik Gane i jedan od lidera Pokreta nesvrstanih zemalja.

1978. Avganistanske vojne snage preuzele vlast u zemlji i uspostavile vladu zasnovanu na islamskim principima. Predsednik Mohamed Daud ubijen, a novi predsednik Nur Mohamed Taraki proklamovao Demokratsku Republiku Avganistan.

1992. Po raspadu SFRJ proglašena Savezna Republika Jugoslavija, zajednička država Srbije i Crne Gore, koja je trajala nepunih 11 godina. SRJ proglašena na osnovu ustava donetog istog dana. Prethodno, poslanici u Saveznom veću Skupštine SFRJ usvojili Deklaraciju o stvaranju SRJ.

1992. Zambijski vojni avion, u kom su bili fudbalski reprezentativci te afričke zemlje, pao u Atlantski okean blizu Gabona. Poginulo svih 30 putnika.

1992. Rusija i 12 bivših sovjetskih republika postale članice Međunarodnog monetarnog fonda i Svetske banke.

1993. Eritreja stekla nezavisnost od Etiopije posle tri decenije dugog građanskog rata i referenduma na kom su građani glasali za nezavisnost.

1993. Predstavnici Kine i Tajvana u Singapuru počeli razgovore, prve od završetka kineskog građanskog rata 1949.

1997. U Hongkongu zvanično otvoren najduži viseći drumsko-železnički most na svetu, koji je povezao grad s novim aerodromom.

1999. U vazdušnim napadima NATO-a na Jugoslaviju pogođen centar Surdulice. Poginulo 17 osoba, povređeno 11, a oko 300 civilnih objekata srušeno ili oštećeno.

2001. Rusija potpisala ugovor sa Severnom Korejom o poboljšanju kvaliteta oružja koje je ta komunistička zemlja dobila tokom sovjetske ere.

2003. Na predsedničkim izborima u Paragvaju pobedio Nikanor Duarte Frutos, čime je nastavljena 55-godišnja vladavina njegove partije Kolorado.

28. april



1442. Rođen engleski kralj Edvard IV, sin vojvode od Jorka. U ratu protiv dinastije Lankaster, po zauzimanju Londona i pobede kod Toutona, izabran za kralja, kraljevska vlast prešla na kuću Jork.

1789. Pobunjena posada engleskog broda Baunti ostavila kapetana broda Vilijama Blaja i 18 njegovih pristalica u vodama kod Tahitija. Blaj je, posle 48 dana dramatične plovidbe i više od 3.500 milja, uspeo da se domogne ostrva Timor, blizu Jave.

1804. Tokom Prvog srpskog ustanka u Zemunu održan sastanak srpskih ustanika i Turaka, uz posredovanje Austrije. Posle neuspelih pregovora o uspostavljanju mira, srpski pregovarači vratili se u Ostružnicu i počeli pripreme za napad na Beograd.

1878. Rođen američki filmski i pozorišni glumac Lajonel Barimor. Kao dete, proslavio se u ulozi Olivera Tvista.

1918. U zatvoru u Terezinu, u Češkoj, umro Gavrilo Princip. Na dvadesetogodišnji zatvor osudile su ga austrougarske vlasti posle atentata na austrougarskog prestolonaslednika Franca Ferdinanda u Sarajevu 1914.

1919. Na Versajskoj mirovnoj konferenciji u Parizu, 32 države, uključujući Kraljevinu Srba, Hrvata i Slovenaca, prihvatile Pakt o osnivanju Lige naroda.

1924. Rođen zambijski državnik Kenet Kaunda, prvi predsednik Zambije, od 1964. do 1991, i jedan od lidera Pokreta nesvrstanih zemalja.

1936. Umro egipatski kralj Fuad I. Za kralja se proglasio1922, kada je ukinut britanski protektorat nad Egiptom. Nasledio ga sin Faruk I.

1939. Adolf Hitler odbacio nemačko-poljski pakt o nenapadanju, sklopljen u januaru 1934, i nemačko-britanski ugovor iz juna 1935.

1952. Japanu vraćen suverenitet, koji mu je, posle poraza u Drugom svetskom ratu, oduzet mirovnim ugovorom iz San Franciska 1951.

1969. Predsednik Francuske Šarl de Gol podneo ostavku posle referenduma o regionalizaciji zemlje i reorganizaciji Senata, na kom je većina Francuza glasala protiv njegovih predloga.

1977. Članovi nemačke levičarske terorističke grupe "Bader-Majnhof" osuđeni na doživotne robije.

1980. Državni sekretar SAD Sajrus Vens podneo ostavku posle neuspele misije komandosa u spasavanju američkih talaca u Iranu.

1992. Prokomunistička vlada u Kabulu predala vlast islamskim gerilcima, čime je okončan četrnaestogodišnji građanski rat u Avganistanu.

1995. U eksploziji gasa poginula najmanje 103 stanovnika južnokorejskog mesta Tegu.

1999. Vlada Jugoslavije Međunarodnom sudu pravde u Hagu podnela tužbu protiv zemalja NATO-a zbog neovlašćene upotrebe sile u vazdušnim udarima koji su počeli 24. marta.

1999. Lider Srpskog pokreta obnove Vuk Drašković smenjen sa mesta potpredsednika Vlade Jugoslavije zbog kritika na račun vlasti tokom ratnog stanja.

2001. Prvi turista u svemiru, američki biznismen Denis Titov, platio 20 miliona dolara za putovanje na Međunarodnu svemirsku stanicu, na koje je otišao s ruskom posadom.

2002. U padu helikoptera u Rusiji poginuo gubernator sibirske oblasti Krasnojarsk, general Aleksandar Lebed, bivši savetnik predsednika Rusije Borisa Jeljcina za bezbednost.

2004. Snimci američke TV CBS o zlostavljanju iračkih zarobljenika u iračkom zatvoru Abu Graib, pod kontrolom Vojske SAD, izazvali šok u svetu. Predsednik SAD Džordž Buš uputio javno izvinjenje iračkom narodu za poniženje koje su pretrpeli irački zatvorenici i njihove porodice.

2005. Irak dobio prvu demokratsku vladu posle više od 50 godina.

29. april



1429. Žan d'Ark, poznatija kao Jovanka Orleanka, oslobodila je Orlean, grad koji su britanske trupe opsedale sedam meseci.

1769. Rođen je engleski vojskovođa i državnik Artur Velzli, prvi vojvoda od Velingtona, koji je porazio Napoleona I 1815. kod Vaterloa. Kao vođa torijevske desnice bio je premijer od 1828. do 1830. godine.

1818. Rođen je Aleksandar II Nikolajevič Romanov, ruski car od 1855. Tokom njegove vladavine ukinuto je kmetstvo, reformisani su sudovi, data ograničena samouprava gubernijama i gradovima. U februaru 1881. ubio ga je pripadnik organizacije "Narodna volja".

1854. Rođen je francuski matematičar Žil Anri Poenkare, autor teorije automorfnih funkcija i jedan od osnivača topologije.

1892. U Beogradu je osnovana Srpska književna zadruga. Prvi predsednik bio je Stojan Novaković, a potpredsednik Jovan Jovanović Zmaj, koji je izradio i njen amblem. Prva objavljena knjiga bila je "Život i priključenija" Dositeja Obradovića.

1899. Rođen je američki pijanista, kompozitor i šef orkestra Edvard Kenedi "Djuk" Elington, jedan od najznačajnijih džez muzičara XX veka.

1901. Rođen je japanski car Hirohito, koji je vladao od 1921, kad je kao regent zamenjivao bolesnog oca. Krunisan je 1926. i bio na prestolu do smrti 1989. godine.

1907. Rođen je američki filmski režiser austrijskog porekla Fred Cineman, dobitnik Oskara za filmove "Odavde do večnosti" i "Čovek za sva vremena".

1929. Umro je srpski vojvoda Stepan-Stepa Stepanović, general i ministar vojske 1908. i od 1911. do 1912. godine. Čin vojvode dobio je nakon pobede nad austrougarskom vojskom u Cerskoj bici u avgustu 1914. godine.

1936. Rođen je indijski dirigent i violinista Zubin Mehta, jedan od najvećih dirigenata 20. veka. Karijeru profesionalnog dirigenta započeo je nastupima u Jugoslaviji i Belgiji.

1945. Američke trupe su u Drugom svetskom ratu oslobodile nemački koncentracioni logor Dahau.

1945. Snage nacističke Nemačke u Drugom svetskom ratu kapitulirale su u severnoj Italiji, Austriji, Štajerskoj i Koruškoj.

1975. Poslednji američki vojnici evakuisani su iz Sajgona, dan uoči ulaska severnovijetnamskih snaga u grad.

1980. Umro je engleski filmski režiser Alfred Hičkok, proslavljeni autor kriminalističkih filmova, majstor filmske montaže, napetosti i ambijenta ("Čovek koji je suviše znao", "Nevolje sa Harijem", "Vrtoglavica", "Ptice", "Psiho").

1991. U zemljotresu u sovjetskoj republici Gruziji poginulo je više od 140 ljudi.

1992. Jedinice Teritorijalne odbrane i policije Bosne i Hercegovine blokirale su kasarne Jugoslovenske narodne armije u Sarajevu.

1995. U Šri Lanki, tamilski pobunjenici oborili su vojni avion u kojem su poginule 52 osobe.

1998. Kontakt grupa u Rimu usvojila je paket sankcija protiv SRJ zbog pogoršanja situacije na Kosovu.

1999. U vazdušnim udarima NATO na SR Jugoslaviju srušen je telekomunikacioni toranj na Avali.

2003. U Zagrebu je preminuo penzionisani hrvatski general Janko Bobetko (84), koga je Haški tribunal u septembru 2002. optužio za ratni zločin počinjen 1993. godine u vojnoj akciji "Medački džep".

30. april


313. Rimski car Konstantin I Veliki izdao je Milanski edikt kojim je legalizovano hrišćanstvo u Rimskom carstvu.

1777. Rođen je nemački matematičar i astronom Karl Fridrih Gaus, pronalazač više metoda u teoriji brojeva, algebri, geometriji (Gausov algoritam, Gausova konstanta, Gausova krivina, Gaus-Krigerova projekcija). Smatra se jednim od najvećih matematičara svih vremena.

1789. Džordž Vašington izabran je za prvog predsednika SAD. Nakon dva predsednička mandata, u septembru 1796. godine uputio je američkom narodu oproštajnu poruku i povukao se na svoje imanje.

1803. SAD su od Napoleona Bonaparte, za 15 miliona dolara kupile Luizijanu, koja je istog dana 1812. i formalno ušla u sastav američke države kao njena 18. članica.

1804. U borbama u Surinamu Britanci su prvi put upotrebili šrapnel, nazvan po izumitelju Henriju Šrapnelu.

1870. Rođen je austrijski kompozitor mađarskog porekla Franc Lehar, najznačajniji predstavnik bečke operete u prvoj polovini 20. veka ("Vesela udovica", "Zemlja smeška").

1883. Umro je francuski slikar Eduar Mane, jedan od začetnika impresionizma ("Doručak na travi", "Bal u Foli-Beržeru", "Balkon", "Olimpija").

1883. Rođen je češki pisac Jaroslav Hašek, autor romana "Doživljaji dobrog vojnika Švejka".

1893. Rođen je Joahim fon Ribentrop, šef diplomatije nacističke Nemačke. Međunarodni sud u Nirnbergu osudio ga je na smrt zbog zločina u Drugom svetskom ratu. Smrtna kazna vešanjem izvršena je 1946.

1895. Svečano je otvorena Prva internacionalna izložba u Veneciji, koja je vremenom postala najveća smotra savremene likovne umetnosti u svetu, poznata kao Venecijanski bijenale.

1900. Havaji su postali sastavni deo SAD.

1909. Rođena je holandska kraljica Julijana. Kraljica je postala 1948, a 1980. je abdicirala u korist starije kćerke Beatrise.

1915. U Parizu je osnovan Jugoslovenski odbor, organizacija srpskih, hrvatskih i slovenačkih političkih emigranata iz Austro-Ugarske koja je u vreme Prvog svetskog rata vodila akcije za oslobađanje južnoslovenskih zemalja od Austro-Ugarske i za njihovo ujedinjenje sa Srbijom i Crnom Gorom.

1934. Austrija je donela novi ustav kojim je ozakonjena diktatura kancelara Engelberta Dolfusa.

1941. Nezavisna Država Hrvatska donela je zakon o rasnoj pripadnosti na osnovu kojeg su počeli progoni Srba, Jevreja i Roma.

1945. Adolf Hitler i njegova ljubavnica Eva Braun izvršili su samoubistvo u podzemnom bunkeru u Berlinu. Ruske trupe ušle su u centar Berlina, osvojile Rajhstag i druge državne institucije, dok su savezničke trupe osvojile Minhen, a francuske ušle u Austriju.

1945. Jugoslovenska vojska oslobodila je u Drugom svetskom ratu ustaški logor Jasenovac.

1953. U Beogradu je za posetioce otvoren Železnički muzej, prvi takav muzej u Jugoslaviji, osnovan u februaru 1950.

1973. Predsednik SAD Ričard Nikson prihvatio je odgovornost za prisluškivanje stranačkih protivnika u Votergejtu 1972, što je dovelo do njegove ostavke u avgustu 1974. godine.

1975. Padom Sajgona, u koji su ušle snage Severnog Vijetnama, okončan je vijetnamski rat. U tridesetgodišnjem ratu poginulo je oko 58.000 Amerikanaca i tri miliona Vijetnamaca, od kojih dva miliona civila.

1989. Umro je italijanski filmski režiser Serđo Leone, autor "špageti" vesterna ("Za šaku dolara", "Zovem se Niko", "Bilo jednom na Divljem zapadu", "Dogodilo se u Americi").

1991. U ciklonu u Bangladešu je poginulo najmanje 125.000 ljudi.

1995. Predsednik SAD Bil Klinton naložio je prekid trgovine s Iranom i zabranio investicije u tu zemlju, optuživši Teheran da podržava međunarodni terorizam.

1999. U vazdušnim napadima NATO na SR Jugoslaviju pogođene su zgrade Ministarstva odbrane i Generalštaba Vojske Jugoslavije u užem centru Beograda.

2000. Preminuo bivši premijer Danske Pol Hartling, koji je 1978.godine postao Visoki komesar UN za izbeglice, a 1981. dobio Nobelovu nagradu za mir.

2002. Predsednik Zimbabvea Robert Mugabe proglasio je vanredno stanje u zemlji zbog velike nestašice hrane koja je dovela hiljade stanovnika na ivicu gladi. Kriza sa hranom nastupila je usled suše, ali i zbog zatvaranja farmi koje su držali belci.

2003. SAD, Rusija, Evropska unija i UN zvanično su objavile "mapu" za mirovno pregovore Izraela i Palestine, koji bi trebalo da dovedu do stvaranja nezavisne palestinske države 2005.

2005. Na jugu Iraka međunarodni istražitelji su otkrili masovnu grobnicu sa 1.500 tela, za koju se veruje da su većinom ubijeni Kurdi, koji su tokom 80-tih godina prošlog veka, u vreme režima Sadama Huseina, bili primorani da napuste svoje domove na severu zemlje.

2. maj

1519. Umro je Leonardo da Vinči, italijanski vajar, naučnik i slikar, "uomo universale" italijanske renesanse kojeg istoričari umetnosti svrstavaju u najveće genije ljudskog roda. Njegova dela "Mona Liza" i "Poslednja večera" spadaju među najčuvenije slike na svetu. "Traktat o slikarstvu" (u prevodu objavljen u Beogradu 1953.) koji sadrži njegova zapažanja, zaključke i pouke o slikanju, perspektivi, svetlosti i boji, značajan je doprinos nauci o umetnosti.

1567. Umro je dubrovački renesansni pesnik i dramski pisac Marin Držić, autor "Dundo Maroja" i "Novele od Stanca".

1660. Rođen je Pjetro Alesandro Gaspare Skarlati, italijanski kompozitor opera i crkvenih kompozicija.

1729. Rođena je ruska carica nemačkog porekla Katarina II Aleksejevna. Caricom ju je 1762. proglasila dvorska garda nakon što je u zaveri ubijen njen muž Petar III. Pod uticajem francuskih prosvetitelja Voltera i Didroa, sprovela je značajne reforme ruskog društva u duhu prosvećenog apsolutizma.

1852. Rođen je srpski novinar, pisac i političar Pera Todorović, jedan od osnivača Narodne radikalne stranke.

1857. Umro je francuski pisac Alfred de Mise ("Noći","Pismo Lamartinu", "Ispovest jednog deteta ovog veka").

1860. U Budimpešti je rođen Teodor Hercl, vođai osnivač cionističkog pokreta, autor dela "Jevrejska država" (1896).

1885. Belgijski kralj Leopold II proglasio se kraljem nove Slobodne države Kongo.

1892. Rođen je nemački pilot Manfred fon Rihthofen, "Crveni baron", najslavniji nemački avijatičar u Prvom svetskom ratu. Tokom rata oborio je više od 80 aviona. Poginuo je u jednoj od vazdušnih bitaka u aprilu 1918.

1892. Umro je nemački hemičar August Vilhelm fon Hofman, osnivač moderne industrije anilinskih boja iz katrana kamenog uglja.

1903. Rođen je američki pedijatar Bendžamin Meklejn Spok, autor bestselera "Saveti zdravog razuma o odgajanju beba i dece" (1946).

1904. Rođen je američki pevač i filmski glumac Hari Lilis "Bing" Krozbi, rekorder po broju snimljenih ploča, dobitnik Oskara za film "Idući svojim putem".

1933. Nemački kancelar Adolf Hitler je ukinuo sindikate.

1945. Sovjetske trupe osvojile su Berlin u Drugom svetskom ratu.

1951. Savet Evrope prihvatio je Nemačku kao punopravnog člana.

1953. Kralj Husein zvanično je postao kralj Jordana. U Iraku, kralj Fejsal II preuzeo je vlast.

1957. Umro je američki političar, senator Džozef Mekarti, vođa antikomunističke kampanje u SAD početkom pedesetih godina.
1960. Izvršena je smrtna kazna nad Amerikancem Kerilom Česmenom, osuđenom za otmicu i silovanje. Čekajući izvršenje presude, koje je osam puta odlagano zahvaljujući upornoj i veštoj odbrani, u zatvoru je napisao tri knjige koje su postale bestseleri.

1965. Stavljen je u upotrebu prvi komunikacioni satelit za prenos televizijske slike.

1967. U Stokholmu je počeo da radi međunarodni sud za ratne zločine Bertranda Rasela, koji je kasnije presudio da su SAD krive za agresiju na Vijetnam.

1990. Afrički nacionalni kongres Nelsona Mandele i vlada Južne Afrike otpočeli su razgovore u Kejptaunu o okončanju vlasti bele manjine u toj zemlji. Istog dana 1994. Mandela i njegov Afrički nacionalni kongres pobedili su na izborima u Južnoj Africi.

1993. U Atini, predsednik Republike Srpske Radovan Karadžić potpisao je Vens-Ovenov mirovni plan za Bosnu pod uslovom da ga prihvati Skupština RS. Skupština je kasnije odbacila plan, ocenivši da su mape razgraničenja s bosanskim Muslimanima i Hrvatima krajnje nepovoljne za Srbe u Bosni, a bosanski rat je nastavljen.

1995. Šest osoba je poginulo, a 176 ranjeno kada su projektili krajiških Srba pogodili centar Zagreba.

1999. Avijacija NATO-a, u napadima na SR Jugoslaviju, upotrebila je grafitne bombe koje su izazvale raspad elektroenergetskog sistema u Srbiji. Oko 70 odsto teritorije Srbije ostalo je u mraku.

2000. U Sijera Leoneu pobunjenici Ujedinjenog revolucionarnog fronta zarobili su 500 pripadnika mirovnih snaga UN. Zatvorenici su u narednom periodu puštani u manjim grupama, a 15. jula, nakon vojne intervencije mirovnih snaga, konačno su svi oslobođeni.

2001. Bivši pripadnik Kju Kluks Klana, Tomas Blanton, osuđen je na doživotnu robiju zbog postavljanja bombe u crkvi u Birmingemu, u američkoj državi Alabama, 1963. koja je za posledicu imala smrt četiri crne devojčice.

2003. Američki predsednik Džordž Buš saopštio je da je glavni deo borbenih operacija u Iraku završen, čime je zvanično okončan rat u Iraku.

2004. Milorad Ulemek "Legija", bivši komandant Jedinica za specijalne operacije (JSO) i prvooptuženi za ubistvo srpskog premijera Zorana Đinđića, predao se beogradskoj policiji nakon 14 meseci skrivanja.

3. maj

1469. - Rođen je Nikolo Makijaveli, florentinski političar, mislilac, pisac i istoričar. U delu "Vladalac" izneo je svoja diplomatska iskustva, kao i mišljenje da vladar treba da upravlja u interesu državnog apsolutizma, bez obzira na to hoće li će cilj postići zakonom ili silom, jer "cilj opravdava sredstva".

1494. - Kristofer Kolumbo je otkrio Jamajku. Nazvao ju je St Iago.

1765. - U Filadelfiji je osnovan prvi medicinski fakultet u SAD-u.

1845. - Macon B. Allen je prvi crnac koji je primljen u advokatsku komoru u SAD-u.

1898. - Umro je srpski književni i pozorišni kritičar i istoričar književnosti Svetislav Vulović, profesor Velike škole u Beogradu, član Srpske kraljevske akademije, jedan od najuticajnijih srpskih književnih kritičara u 19. veku. Napisao je kritičke studije večne vrednosti o srpskim pesnicima romantičarima: Petru II Petroviću Njegošu, Simi Milutinoviću Sarajliji, Branku Radičeviću, Đuri Jakšiću.

1919. - Prvi putnički let avionom u SAD-u bio je na relaciji Njujork - Atlantik Siti.

1937. - Margaret Mičel je dobila Pulicerovu nagradu za roman "Prohujalo sa vihorom".

1946. - Međunarodni vojni sud u Tokiju otpočeo je sa radom.

1952. - Na Severni pol je sleteo prvi avion.

1956. - Na Antarktiku je otkriven još jedan planinski venac.

1968. - U Parizu su se žestoko sukobili studenti i policija, što je označilo početak jednomesečnih demonstracija, koje su zahvatile još neke evropske zemlje, uključujući Jugoslaviju.

1978. - Anderleht osvaja 18. Evropski šampionat u fudbalu.

1991. - U rodno selo Lelić kod Valjeva prenete su mošti episkopa Srpske pravoslavne crkve Nikolaja Velimirovića, izuzetnog besednika, doktora teologije i filozofije, koji je 1956. umro u jednom ruskom manastiru u SAD-u. Prvi svetski rat proveo je na Zapadu kao izaslanik srpske vlade, a u Drugom je zatočen u nacistički koncentracioni logor. Posle oslobođenja Jugoslavije, ostao je u emigraciji kao nepomirljivi protivnik režima Josipa Broza.

1997. - Gari Kasparov otpočinje šahovski meč sa IBM-ovim super komjuterom "Deep Blue" .

4. maj



1493. Papa Aleksandar VI, Španac, izdao je edikt o podeli Novog sveta između Španije i Portugalije, prema kojem sve novootkrivene zemlje zapadno od Azora treba da pripadnu Španiji.

1780. U Epsomu u Engleskoj održane su prve konjičke trke.

1825. Rođen je engleski biolog i filozof Tomas Henri Haksli, pobornik teorije evolucije Čarlsa Darvina, autor dela "Mesto čoveka u prirodi", "Evolucija i etika", "Nauka i kultura" i "Priručnik komparativne anatomije kičmenjaka".

1827. Rođen je engleski istraživač Džon Haning Spik, prvi Evropljanin koji je u avgustu 1858. video afričko jezero Viktorija i tvrdio da je ono izvorište Nila.

1869. Umro je srpski pisac i političar Jovan Hadžić (pseudonim Miloš Svetić), prvi predsednik Matice srpske, poznat kao protivnik jezičkih i pravopisnih reformi Vuka Karadžića.

1885. Umro je srpski knez Aleksandar Karađorđević, sin vođe Prvog srpskog ustanka Karađorđa. Za njegove vladavine 1842-1858. počele su reforme države i njena modernizacija. Na Svetoandrejskoj skupštini 1858. zbačen je sa vlasti, a na presto se vratio knez Miloš Obrenović.

1903. U borbi sa Turcima poginuo je vođa makedonskog nacionalno-revolucionarnog pokreta Goce Delčev.

1919. Počele su demonstracije kineskih studenata protiv odluke Versajske mirovne konferencije da se nemački posedi u provinciji Šantung predaju Japanu. Demonstracije pod nazivom "Pokret 4. maja" prerasle su u nacionalni pokret, pokrenuvši preko 10 miliona ljudi.

1928. Rođen je egipatski državnik Hosni Mubarak, predsednik Egipta od 1981, posle ubistva Anvara el Sadata.

1929. Rođena je američka glumica Odri Hepbern, ambasadorka dobre volje UNICEF-a. Dobitnica je Oskara za film "Praznik u Rimu" ("Doručak kod Tifanija", "Sabrina", "Rat i mir", "Ljubav popodne", "Moja draga lejdi").

1938. Daglas Hajd postao je prvi predsednik Irske na osnovu novog Ustava kojim je proklamovana njena nezavisnost.

1970. Američka Nacionalna garda ubila je četiri i ranila 11 studenata Univerziteta Kent u državi Ohajo koji su demonstrirali protiv Vijetnamskog rata.

1979. Vođa konzervativaca Margaret Tačer posle pobede nad laburistima na parlamentarnim izborima, postala je prva žena premijer u istoriji Velike Britanije.

1980. Umro je predsednik SFR Jugoslavije Josip Broz Tito, vođa jugoslovenskih partizana u Drugom svetskom ratu i lider Komunističke partije Jugoslavije. Izveo je zemlju iz sovjetskog bloka i bio vođa Pokreta nesvrstanih zemalja.

1990. Na prvim višestranačkim izborima (posle Drugog svetskog rata) u Hrvatskoj je ubedljivo pobedila Hrvatska demokratska zajednica Franje Tuđmana.

1994. Izrael i PLO potpisali su sporazum o početku primene ograničene palestinske autonomije u Gazi i Jerihonu.

1994. Emitovanjem prvog servisa vesti, počela je sa radom beogradska nezavisna novinska agencija Beta.

1996. Lider konzervativaca Hose Marija Asnar postao je premijer Španije, čime je okončana 13-godišnja vladavina socijalista.

2001. U Beogradu je podignuta optužnica protiv Radomira Markovića koji je u vreme režima Slobodana Miloševića bio načelnik Službe državne bezbednosti. Po optužnici za odavanje državne tajne, Marković je 6. jula 2001. osuđen na godinu dana zatvora, a po tužbi za umešanost u ubistvo četiri funkcionera Srpskog pokreta obnove (SPO) na Ibarskoj magistrali u oktobru 1999. osuđen je 30. januara 2003. na sedam godina zatvora.

2001. Sjedinjene Američke Države su, glasanjem, izbačene iz Komisije za ljudska prava pri UN, što je prvi put u istoriji te međunarodne organizacije.

2003. U 83. godini umro je Sesto Bruskantini, čuveni italijanski solo operski pevač.

5. maj


1705. Umro rimsko-nemački car Leopold I. Uspešno se borio protiv Turaka, a slavu mu donela odbrana Beča 1683. Za vreme njegove vladavine, od 1658, Srbi se, pod vođstvom patrijarha Arsenija Čarnojevića, doselili u južnu Ugarsku i u Srem.

1813. Rođen danski filozof Seren Kjerkegor, začetnik filozofije egzistencijalizma.

1815. Rođen francuski pisac komedija i vodvilja Ežen Martin Labiš. Neke od njegovih komedija ubrajaju se u najpopularnije komedije XIX veka.

1818. Rođen nemački filozof Karl Hajnrih Marks, teoretičar modernog socijalizma i komunizma. S Fridrihom Engelsom 1848. napisao Komunistički manifest.

1821. Umro francuski car Napoleon I Bonaparta, jedan od najvećih vojskovođa u istoriji. Njegovi osvajački pohodi izmenili Evropu, a umro na ostrvu Sveta Jelena kao britanski zatvorenik.

1846. Rođen poljski pisac Henrik Sjenkjevič, autor romana "Quo vadis", dobitnik Nobelove nagrade za književnost 1905.

1855. Crnogorski knez Danilo I Petrović doneo Opšti zemaljski zakonik, u koji su unete imovinske i poreske reforme.

1860. Italijanski revolucionar Đuzepe Garibaldi sa svojih "1.000 crvenih košulja" isplovio iz Đenove prema Siciliji, koju je osvojio krajem jula.

1883. Rođen srpski kompozitor Petar Konjović, rektor Muzičke akademije u Beogradu, član Srpske akademije nauka i umetnosti i upravnik Muzikološkog instituta.

1904. Na brdu Volujica kod Bara postavljena prva radio-telegrafska stanica Markonijevog sistema na Balkanu.

1930. Britanske vlasti u Indiji uhapsile Mahatmu Gandija zbog njegove kampanje građanske neposlušnosti.

1936. Italijanske trupe pod komandom feldmaršala Pjetra Badolja okupirale Adis Abebu, prestonicu Etiopije. Istog dana 1941. u oslobođeni grad ušao etiopski car Haile Selasije I.

1945. Sovjetske trupe u Drugom svetskom ratu ušle u mesto Pinemunde, odakle su Nemci ispaljivali rakete Fau1 i Fau2.

1945. Trupe SAD u Drugom svetskom ratu oslobodile nemački nacistički koncentracioni logor Mathauzen.

1954. General Alfredo Štresner vojnim udarom oborio predsednika Paragvaja Federika Čavesa, započevši diktaturu koja je trajala 34 godine.

1955. Odlukom saveznika, Savezna Republika Nemačka ponovo stekla suverenitet.

1961. Iz Kejp Kanaverala lansiran kosmički brod Merkjuri,
prva kosmička letelica SAD s ljudskom posadom. Brodom upravljao Alen Bartlet Šepard.

1977. Umro nemački državnik i ekonomista Ludvig Erhard, zapadnonemački kancelar u vreme privrednog oporavka zemlje posle Drugog svetskog rata.

1978. Teroristička organizacija Crvene brigade saopštila da je ubila bivšeg premijera Italije Alda Mora, otetog u martu 1978. Njegovo telo nađeno dva dana kasnije u automobilu u centru Rima.

1981. Bobi Sends prvi od 10 pripadnika IRA koji je umro u zatvoru Mejz, u Severnoj Irskoj, od posledica štrajka glađu.

1993. Umro američki pisac i intelektualac Irving Hou.

1999. Indonezija i Portugal potpisali dokument kojim je priznata nezavisnost Istočnog Timora.

2001. Pripadnici pobunjeničke grupe UNITA u Angoli
kidnapovali 51 dečaka i 9 devojčica iz internata za ratnu siročad. U pobuni poginulo oko 200 civila.

2003. Haški tribunal podigao optužnicu protiv bivšeg načelnika Državne bezbednosti Srbije Jovice Stanišića i bivšeg komandanta Jedinice za specijalne operacije Franka Simatovića, kojom se terete za učešće u zajedničkom zločinačkom poduhvatu uklanjanja nesrba sa velikih delova teritorija Hrvatske i BiH, tokom ratova od 1991. do 1995. Pomenuti uhapšeni 13. marta u policijskoj akciji Sablja, a posle podizanja optužnice izručeni sudu u Hagu.

2003. Ruanda oslobodila više od 22.000 zatvorenika, uglavnom umešanih u masakr koji je 1994. počinila hutska milicija, kada je ubijeno oko 800.000 etničkih Tutsija i umerenih Huta. U zatvoru ostalo oko 80.000 ljudi, gde većina čeka suđenje.

2003. Umro Valter Sisulu, jedan od veterana u borbi protiv
bele manjine u Južnoj Africi i dugogodišnji prijatelj i mentor Nelsona Mendele, najpoznatijeg borca protiv aparthejda.

2004. U aukcijskoj kući Sotbi u Njujorku Pikasova slika "Dečak s lulom" postigla cenu od 104.168.000 dolara, svetski rekord u aukcijskoj prodaji slika.

2005. Na parlamentrnim izborima u Velikoj Britaniji Laburistička partija Tonija Blera osvojila apsolutnu većinu u Parlamentu, a Bler treći uzastopni mandat na mestu premijera.

6. maj



Danas je Đurđevdan.

1237. U manastiru Mileševa sahranjene su mošti Save Nemanjića (Svetog Save), prvog srpskog arhiepiskopa, koji je umro 27. januara 1235. u Velikom Trnovu (Bugarska). Turci su 1594. izvadili mošti i spalili ih na Vračaru u Beogradu.

1527. Vojska burbonskog vojvode Karla opustošila je i opljačkala Rim i pobila oko 4.000 njegovih stanovnika.

1626. Holandski naseljenik Peter Minuit kupio je od Indijanaca ostrvo Menhetn, na kojem je kasnije izgrađen Njujork, za bižuteriju u vrednosti od 25 dolara.

1757. U Sedmogodišnjem ratu pruski kralj Fridrih II osvojio je Prag, koji su branile austrijske trupe.

1758. Rođen je jedan od vođa francuske revolucije Maksimilijande Robespjer, vođa jakobinaca i začetnik revolucionarnog terora.

1840. Puštene su u promet prve poštanske marke u Velikoj Britaniji - od jednog i dva penija s likom kraljice Viktorije I.

1856. Rođen je austrijski psihijatar Sigmund Frojd, osnivač psihoanalize.

1856. Rođen je američki istraživač Edvin Piri. Vodio je prvu ekspediciju koja je 1909. stigla na Severni pol.

1861. Rođen je indijski pisac i filozof Rabindrant Tagore, dobitnik Nobelove nagrade za književnost 1913. ("Gradinar", "Gitandžali", "Grupa priča", "Zlatan čamac").

1862. Umro je američki pisac Henri Dejvid Toro, jedinstven pesnik i filozof prirode u američkoj književnosti. Dvogodišnje iskustvo usamljeničkog života u prirodi opisao je u knjizi "Valden ili život u šumi".

1868. Rođen je srpski matematičar Mihajlo Petrović (Mika Alas), osnivač beogradske matematičke škole, profesor Univerziteta u Beogradu, član Srpske kraljevske akademije.

1895. Rođen je američki glumac italijanskog porekla Rudolf Valentino, zvezda i idol nemog filma ("Četiri jahača apokalipse", "Šeik", "Šeikov sin", "Krv i pesak").

1910. Umro je Edvard VII, kralj Velike Britanije i Irske od januara 1901. Nasledio ga je sin Džordž V.

1915. Rođen je američki filmski glumac, režiser i producent Orson Vels, dobitnik Oskara za životno delo 1971. Njegov "Građanin Kejn" smatra se jednim od najboljih filmova u istoriji kinematografije ("Magbet", "Otelo", "Treći čovek").

1919. Na Versajskoj mirovnoj konferenciji Nemačkoj su oduzete kolonije u Africi.

1932. Francuskog predsednika Pola Dumea u Parizu jeubio ruski emigrant.

1949. Umro je belgijski pisac flamanskog porekla Moris Meterlink, dobitnik Nobelove nagrade za književnost 1913.

1974. Zapadnonemački kancelar Vili Brant podneo je ostavku zbog špijunske afere u kojoj je otkriveno da je njegov bliski saradnik Ginter Gijom bio istočnonemački špijun.

1979. Na izborima u Austriji pobedila je Socijalistička partija Bruna Krajskog.

1981. SAD su proterale sve libijske diplomate, tvrdeći da vlada Libije podržava međunarodni terorizam.

1991. U Splitu su izbile demonstracije protiv JNA, u kojima je ubijen vojnik Saško Gešovski.

1992. Umrla je Marlen Ditrih, američka filmska glumica nemačkog porekla, legendarna "fatalna žena" ("Plavi anđeo", "Šangaj-ekspres", "Svedok optužbe").

1993. Skupština Republike Srpske na Palama odlučila je da se o Vens-Ovenovom mirovnom planu za Bosnu izjasni narod. Na referendumu 15. i 16. maja protiv plana je glasalo 96 odsto birača.

1994. Otvoren je tunel ispod Lamanša.

1996. Vlada predsednika Gvatemale Alvara Arsua i vođe levičarske gerile su potpisali sporazum o okončanju 35-godišnjeg građanskog rata.

1999. Ministri inostranih poslova sedam najrazvijenijih zemalja Zapada i Rusije (Grupa 8) dogovorili su se na sastanku u Bonu o principima za okončanje rata na Kosovu.

2000. U blizini Nanta na jugu Francuske u izgorelom automobilu fiat uno, pronađeno je telo paparaca Žan Pola Andansona, koji je poslednjih deset godina fotografisao kraljevske porodice i filmske zvezde. On i njegov auto dovođeni su u vezu za saobraćajnom nesrećom u Parizu, kada je poginula princeza Dajana i njen prijatelj Dodi El Fajed.

2003. Savet bezbednosti UN produžio je sankcije uvedene Liberiji 2001. zbog njene navodne pomoći pobunjenicima u Sieri Leoneu. Njima je uključen i embargo na uvoz oružja kao i na