Manastiri Srbije

[nenad.bds]

Manastir NIMNIK

Manastir Nimnik ili Stari Marijanski manastir nalazi se u hrastovoj šumi sela Kurjače. Posvećen je prazniku prenosa moštiju Sv. oca Nikolaja.

Vreme nastanka Nimnika kao metoha starog manastira Ravanice prema povelji Kneza Lazara, datira pre 1389. godine odnosno Kosovske bitke.

Kao ktitor manastira navodi se vojvoda Kneza Lazara, Bogosav koji se pominje u narodnoj pesmi "Knez Bogosav i Starina Novak".

Za vreme Karađorđa, 1813 godine od strane Turaka, manastir je bio opljačkan, spaljen i do temelja srušen. Obnovio ga je Knez Miloš, 1825. godine uz narodnu pomoć. Negde između 1851-1852. u manastiru je bila škola u kojoj su predavali kaluđeri. Druga obnova bila je 1891. godine.

Kapela je na desnoj strani slike.

Manastir Nimnik ima dve kapele. Prva se zove Svetinja i nalazi se na grobu devojčice koju su prema predanju ubili Turci zato što nije htela da im pokaže put za manastir. Upitana ona im je na vlaškom odgovorila "nišću nimnik" - ne znam ništa.
Prema ovom predanju manastir je dobio ime Nimnik. Druga kapela se nalazi u manastirskom konaku i posvećena je Pokrovu Presvete Bogorodice.

Crkva manastira Nimnik zidana je od kamena. Na njenoj fasadi se mogu videti uzidani ornamentisani kameni blokovi koji potiču sa ruševina starog rimskog grada Viminacijuma koje se nalaze u blizini.

Prema popisu iz 1851. godine crkva nije imala freske, već je unutrašnjost hrama bila omalterisana i okrečena sve do 1996. godine kada je počelo veliko renoviranje crkve i živopisanje koje je zavrešeno 1998. godine.

Tudj fotos.



Stariji konak je izgrađen 1964.

U svojoj dugoj prošlosti manastir Nimnik je skoro stalno bio u ulozi parohiske crkve. Godine 1936 manastir Nimnik pretvoren je u ženski manastir i takav je do današnjih dana.

Aktivan je i o njemu brinu tri monahinje.

Do manastira se dolazi iz Požarevca putem za Veliko Gradište preko sela Majilovac.Iz centra Majilovca skreće se levo prema selu Kurjače, 6 km do manastira solidnim putem. Postoje oznake kod svakog skretanja do samog manastira.

[nenad.bds]

Manastir NIKOLJE (Rudničko)

Manastir Nikolje nalazi se u živopisnom klancu Nikoljskog potoka na istočnim padinama Rudnika, u selu Šatornji.

Pored manastira je potok sada u ozidanom koritu.

Crkvu posvećenu Svetom Nikoli, kako saznajemo iz natpisa koji je uklesan na nadvratniku od mermera iznad zapadnih vrata podigao je 1425.godine Nikola Dorjanović, ugledni vlastelin despota Stefana Lazarevića.

Osim ovog pomena o ktitoru nemamo druge istorijske podatke. Iz natpisa saznajemo da ktitor nije doživeo završetak svoje zadužbine. Predpostavlja se da ni on ni članovi njegove porodice nisu sahranjeni u manastiru, na šta su kao ktitori imali pravo, pošto u manastiru nisu pronađeni nikakvi srednjevekovni grobovi niti nadgrobne ploče.

Prošlost manastira Nikolje malo nam je poznata. U tursko vreme više puta je paljen i rušen. Po brojnim zapisima urezanim na severnoj fasadi vidi se da je tokom XV i početkom XVI veka u njemu bio razvijen bogat monaški život. Ne zna se kada je prvi put stradao, ali je to svakako pre početka XVII veka, kada dolazi do velike obnove manastira.

Tom prilikom crkva je u gornjim delovima prezidana, a krov i krovni pokrivač zamenjeni. Na zapadnoj strani podignuta je velika pravougaona priprata, a unutrašnjost je živopisana.

Tokom XVII i XIX veka manastir je bio važan politički i kulturni centar rudničkog kraja, tako da se često nalazio na udaru Turaka. Joakim Vujić piše da je manastir nekoliko puta paljen i pljačkan, ali da Turci nisu uspeli da rasteraju monahe i da ga poruše. U vreme prvog srpskog ustanka izvedeni su obimni građevinski radovi na manastirskom kompleksu. Crkva je prekrivena drvenom šindrom, a na jugozapadnoj (verovatno treba: severozapadnoj) strani podignut je konak.

Konak (na levoj strani slike - sa drvenim tremom, doksatom) je očigledno stariji od onog na zapad od crkve.

Najveći arhitektonski zahvat izveden je 1817.godine, kada je na zapadnoj strani crkve sagrađena monumentalna, dvospratna, kula zvonara koja dominira manastirskim kompleksom.

Kad je u vreme Prvog srpskog ustanka crkva malterisana i krečena oko prozora na tamburu kubeta islikani su crveni ornamenti geometrijskih oblika (slika ispod).

Unutrašnjost crkve obnovljena je 1850.godine za vlade kneza Aleksandra Karađorđevića, kako stoji na natpisu iznad zapadnih vrata u unutrašnjosti hrama.

Od prvobitnog živopisa očuvani su samo fragmenti u oltarskoj apsidi.

Ako ne grešim u povezivanju teksta sa slikom, to su donje freske oštećene udarcima čekića. Stručnjaci zaključuju da je živopisac bio jedan od boljih u svom vremenu.

Za freske koje sam slikao u priprati (slika iznad) se kaže da potiču iz prvih decenija XVII v. (tadašnji su i ornamenti ispod likova i prizora).

Za ostale freske nije navedeno iz kog su doba, nego samo da odražavaju dekorativni stil XV v.

U drugoj polovini XIX veka manastir je zapusteo i već ga Milan Milićević u svom delu beleži kao parohijsku crkvu. Feliks Kanic ističe tešku pristupačnost crkvi.

Nikolje je poslednji put obnovljeno 1988.godine, a monaški život vraćen je u manastir 1990.godine.

Sestrinstvo manastira, koje broji pet monahinja, na čelu sa igumanijom Jevdokijom, uložilo je mnogo truda i napora u obnovu manastirskog kompleksa, tako da Nikolje postepeno vraća nekadašnji ugled i značaj.

Do rudničkih manastira sam stigao prilično neplanirano. Tek kad sam video da je oko manastira Nikolje mnoštvo vozila, dosetio sam se da sam stigao na dan manastirske Slave. Srećom gosti su već ušli u trpezariju pa sam mogao neometano da razgledam.

Do manastira se stiže putem Kragujevac - Topola preko sela Stragari i Šatornja.

[nenad.bds]

Manastir TUMANI

Manastir Tuman lociran je u "dražestnoj dolini planina golubački" na obali istoimenog potoka.

Za ime manastira vezano je nekoliko predanja vezanih za ime Miloša Obilića, proslavljenog junaka epskih pesama kosovskog ciklusa. Po tim predanjima Miloš, koji je vojvodovao u ovom kraju sa dvorcem u obližnjem selu Dvorištu, u lovu je nehotice smrtno ranio pustinjaka Zosima Sinajita, koji se podvizavao u obližnjoj pećini. Kada htede da ga ponese vidaru na lečenje, pustinjak odmahnu i reče: "Tu mani!" tj. nema leka - pusti da tu umrem. Da okaje greh, Miloš podiže zadužbinu - manastir u koji polaže Zosimove mošti, ali u jeku radova stiže knežev poziv da pođe u boj: "Tu mani, pa dođi na Kosovo!" Od dvostrukog uzvika "Tu mani!" manastir dobija ime Tuman. Cela priča nema istorijskog osnova, jer je Miloš Obilić bio tako sitan plemić da savremeni izvori uopšte ne beleže odakle potiče, a danas ga svojata nekoliko mesta u Srbiji (Pocerje, Kosovo, Novi Pazar), dokazujući da je baš njihov. Pored Tumana, narodno predanje pripisuje Milošu crkvu u Kiseloj banji kod Podujeva i manastir u Kormanu kod Niša. Mi čak nismo sigurni da se on zvao Miloš (K)obilić, jer pisanje turskih hroničara, da je "Murata ubio srpski plemić Biliš Kubila" protumačeno je kao turska transkripcija imena Miloša (K)obilića. Ustvari radi se o igri reči. Izraz "biliš kubila" znači "Onaj koji zna zadati udarac". Dakle, "Murata je ubio srpski plemić koji zna zadati udarac". Bio to Miloš Obilić ili ne, očigledno je "znao zadati udarac", a nas ostavio u dilemi po pitanju njegovog porekla.

S druge strane, sa mnogo se više osnova ime Tuman može dovesti u vezu sa korenom grčke reči tj. grob, ili paktimvos sa korenom latinskih reči tumulo - ukopati i tumulus - grob, tumulo inanis - prazan grob (kenotaf), što bi u svakom slučaju ukazivalo na postojanje nekog groba iz antičkih odnosno rano hrišćanskih vremena. Ne treba odbaciti ni pridev tumulosus - humovit, bregovit, jer je ovaj kraj zaista takav. Možda poreklo imena treba tražiti i izvan Balkanskih predela, jer u Jermeniji postoji manastir istog imena, a kod Rusa prezime - Tumanski i Tumanov. Neka veza svakako postoji.

Ne znamo ni vreme izgradnje manastira niti njegovog ktitora. Pomen o njemu ne pojavljuje se u dokumentima iz vremena srednjevekovne države, pa ga nema ni u prvim turskim popisima. Tek popis iz 1572-3. godine, beleži dva manastira svetog Arhangela u nahiji Pek. Jedan od njih se identifikuje sa Tumanom. Popis ne određuje bližu lokaciju manastira niti daje brojno stanje monaha, već samo njegovu novčanu obavezu od 160 akči koju plaća sultanovoj blagajni. Popis iz vremena sultana Murata III određuje lokaciju manastira "kod sela Tumana". Ovaj popis pruža nešto više podataka: u manastiru žive dva monaha, a godišnja davanja dostigla su zavidnu cifru od 1.512 akči, što govori da je manastir imao solidan zemljišni posed i prihode.

Svakako da je na položaj i stanje Tumana povoljno uticala obnova Pećke patrijaršije pod Makarijem Sokolovićem. U drugoj polovini XVI veka nastalo je u ovom manastiru jedno književno delo, tzv. Tumanski apokrifni zbornik koji se danas nalazi u arhivu Jugoslovenske akademije znanosti i umetnosti u Zagrebu. Nismo u prilici da čitaocima predočimo kako je manastir proveo XVII vek, šta je preživeo u vreme Bečkog rata i seobe Srba pod Arsenijem III, jer ga izvori ne pominju, pa se pretpostavlja da je tada opusteo. Izvori su malo izdašniji tek u prvoj polovini XVIII veka, tj. u vremenu austrijske okupacije severne Srbije. Po izveštaju Maksima Ratkovića, egzarha beogradskog mitropolita, manastirska crkva je "stara crkov" zidana od kamena, sa svodom od kamena a pokriven ciglom. Priprate nema. Ostali opis govori o krajnjem siromaštvu, jer nema ništa od bogoslužbenog inventara, čak ni putira ni diskosa niti kadionice ni kandila. Samo dve bele odežde, jedan oktoih, jedan trebnik i "zakonik rukopis srbski, svetogorac kaluger pisal". Osim monaha Isaije, rodom iz Hercegovine, učesnika crkveno-narodnog sabora u Sremskim Karlovcima 1735. godine, drugih monaha nema. Izdržavao se od manastirske parohije koju je činilo 30 domova.

U vreme Kočine krajine, manastir je paljen od strane Turaka. Po pisanju Joakima Vujića manastir je obnovljen i manastirskoj crkvi je 1797. godine dozidana priprata, pa je dužina crkve sa pripratom i oltarom iznosila 53 stope a širina i visina bile su podjednake - po 19 stopa. Stradanje Tumana se ponovilo u vreme Prvog srpskog ustanka, a obnovu je dočekao u vreme kneza Miloša. Zasluga za to pripada Pavlu Bogdanoviću, knezu požarevačke nahije. On je, sa ostalim priložnicima, podigao 1826. godine kelije manastirske, kako svedoči natpis na njima.

Manastir je u prošlom veku imao 15 hektara obradive zemlje i oko 400 hektara šume. Zemlja je donosila mali prihod, ali je proređivanje šume izdržavalo manastir, jer je bilo orahovih i hrastovih stabala debljine 1,5-2,0 m koji su korišćeni za izradu železničkih pragova. Prihod je dopunjavala zakupnina od kafane koju je manastir izdavao u najam i vodenica potočara. Godine 1879. zemljotres je rastresao manastirsku crkvu koja je na nekoliko mesta "prepukla", kao i sve ostale manastirske zgrade, na kojima se pojavilo mnogo opasnih pukotina. Okružni inženjer je posle pregleda i snimanja situacije, podneo izveštaj da ne vredi popravljati nijednu zgradu, jer je sve toliko nesigurno i trošno da neće dugo trajati. Pošto nije bilo novca da se sve sruši i iznova podigne, izvršena je 1883. sanacija pod nadzorom inženjera Čermaka, a Nestor Bosiok izradio je novi ikonostas za 15 cesarskih dukata. Ipak, 1910. godine srušena je crkva jer je bila sklona padu i ugrožavala vernike. Balkanski ratovi (1912-13) i Prvi svetski rat (1914-18.), odložili su izgradnju nove crkve, pa je sadašnja crkva podignuta tek 1924. godine.

Godine 1934. u Tuman je preseljeno rusko monaško bratstvo iz manastira Miljkova. Od 1966. godine Tuman je ženski opštežiteljni manastir.

CRKVA svetog arhangela Mihaila, zidana je u srpsko-vizantijskom stilu, sa fasadom dinamično raščlanjenom lukovima i kordonskim vencima, a bogato ukrašenom dekoracijom u formi rozeta i šahovskih polja. Oltarska i bočne apside, iznutra polukružne, spolja su petostrane sa okruglim prislonjenim stubovima na uglovima, povezanih lukom. U timpanonu su postavljeni okrugli prozori sa kamenom rozetom, okruženi dekoracijom u formišahovskih polja. Nad centralnim delom naosa uzdiže se četvorostrano postolje na koje je položen osmostrani tambur kupole. Na stranicama tambura kupole nalaze se dugi uzani prozori, a nad pripratom nalazi se, od kupole nešto niži, četvorostrani zvonik sa biforama na svakoj strani. Krovni pokrivač je limeni.

Spoljašnja fasada je sa dva kordonska venca podeljena na tri pojasa, sa prozorima u srednjem. Prozori na priprati su dvodelni, dok su ostali jednodelni. Glavni ulaz se nalazi na zapadnoj strani, a sporedni na severnoj pevničkoj apsidi. Unutrašnjost crkve je pre par godina živopisana. Ikonostas je nizak, sličan srednjevekovnim, tako da ne zaklanja živopis u oltarskom prostoru. U naosu crkve se nalazi kivot sa moštima svetog Zosima Sinajita.

Manastirska vodenica.

Veliki Konak (23h9m) podignut je 1935-7. godine za potrebe uvećanog bratstva. U prizemlju se nalazi 11 malih kelija za monahe, a na spratu kapela posvećena prazniku Pokrova Presvete Bogorodice, prostorije za episkopa, duhovnika kao i radionica.

Mali Konak je podignut od materijala starog konaka u stilu moravske seoske kuće, ima samo kuhinju i dve sobe za goste.

Isposnica prepodobnog Zosima Sinajita nalazi se u pećini i čine je dve prostorije.

Iznad nje se nalazi i Kapela prepodobnog Zosima Sinajita.

Na ime manastira nailazim u dva oblika: Tuman i Tumani. U naslov sam stavio onako kako je ispisano i na kovanoj kapiji.

Manastir je udaljen desetak kilometara od Golupca, a može se do njega stići i sa puta Maljdanpek - Požarevac.

[nenad.bds]

Manastir ZAOVA

Manastir Zaova sa crkvom Sv. Mihaila i Gavrila.

Manastir Zaova (naišao sam i na naziv Zaove) nalazi se u prelepoj šumi blizu Velikog Sela.

Po legendi nastao je u doba Kneza Lazara a podignut je na grobu Jelice, sestre srpskih vlastelina Pavla i Radula.

Legenda kaže da žena Pavlova nikako nije mogla da prihvati svoju zaovu Jelicu i u silnoj ljubomori ubila je svoje dete za šta je optužila Jelicu. Braća su poverovala u priču i kaznili su svoju sestru tako što su je rastrgli konjima.

U samoj crkvi se nalazi Jeličin grob koji je zazidan a iznad njega se nalazi freska koja predstavlja njeno rastrzanje sa četiri bela konja.

Nakon Jeličine smrti, zaova je zapala u bolest I, na kraju, priznala šta je učinila.U narodu je poznata kao Kučka Pavlovića koju su na kraju, takođe, razvukli konji. Na mestu gde je pala njena krv i danas raste samo trnje i kopriva. Saznavši kasnije istinu i pokajavši se na sestrinom grobu podigli su crkvu a kasnije i manastir Zaovu. Na mestu gde je pala Jeličina krv, prema narodnom verovanju, raslo je smilje i bosilje. Ova legenda je zabeležena u narodnoj pesmi Bog nikom dužan ne ostaje.

Četiri manastira u okolini, vezana su za ovu legendu: na mestu gde je pala Jeličina brada nalazi se manastir Bradača, tamo gde su pronašli njenu ruku smešten je manastir Rukumija. U blizini je i duhovno zdanje Sestroljin, koji leči oči, i na kraju Zaova u kome se prepričava priča da Bog nikom dužan ne ostaje.

Crkva Zaova je zidana u moravskom stilu bez kubeta i sa krstom u osnovi. Zvonik je pored crkve.

Manastir se prvi put pominje u turskim zapisima iz 1467 godine. Crkva je više puta rušena, obnovljena je za vreme Milosa Obrenovica.

Živopis i freske uradio je Živko Pavlović, 1849 god, za vreme vladavine Aleksandra Karađorđevića, kao samouki slikar u ono vreme veoma tražen i cenjen a čiji je daleki potomak i slikarka Milena Pavlović-Barili. Freske su očuvane u celosti.

Manastir je aktivan. Pored manastira su dva izvora lekovite vode. Jedan je blizu a drugi je u šumi iznad.

Bliži izvor - sada su stari i nedavno izgradjeni od darodavca, jedan do drugog.

Konak je levo, a u sredini je ugostiteljski objekat koji ima i nedovršeno krilo.

Manastir Zaova se nalazi između Morave i Mlave, 15 km jugoistočno od Požarevca, izmedju Toponice i Velikog Sela. Može se doći i sa puta Požarevac - Petrovac, skretanjem u Malom Crniću.

[DrinChe]

nenad.bds kaže: Manastir PAVLOVAC Manastir Pavlovac nalazi se u kosmajskom selu Koraćici kraj Pavlovačkog potoka, po kome je i dobio ime. Manastir je posvećen Svetom Nikoli.

Mir, kosmajska priroda i bogata istorija, a i jako ljubazni ljudi su sasvim dovoljan razlog da se, osim ovih koje je nenad.bds nabrojao, provede jako lep dan na Kosmaju. Dva manastira smo obišli, upoznali ljude, čak nas nepoznate i na ručku zadržali. Put nije baš sjajan, ali je to najmanje važno bilo.

[nenad.bds]

DrinChe kaže: Dva manastira smo obišli, ... Put nije baš sjajan, ali je to najmanje važno bilo.

Sada je put sasvim pristojan. Verovatno je prošle godine obnovljen od Kosmaja do Mladenovca. Svakojaki putevi spadaju u obilaske manastira ili drugih mesta koja su i ostala lepa jer nisu na prometnim pravcima i lako pristupačna.

Inače, na gornje dve fotografije je manastir Tresije (na strani Kosmaja prema Sopotu). Ja sam bio nedavno (post o njemu je na sedmoj strani ove teme) pa se uporedjenjem slika vidi da je u medjuvremenu na manastirskoj crkvi radjeno - nova priprata i vrata na zapadnoj strani crkve na DrinChe-tinim slikama još ne postoje.

A ne znam manastir koji ne vredi posetiti bar zbog prirode u koju je uklopljen.