Novosadski mostovi

[Necromancer]

Nema podataka o premošćavanju Dunava između današnjeg Novog Sada i Petrovaradina u ranoj prošlosti, kada su ovde već postojala naselja. Za rimski period postoje samo pretpostavke.

Zna se da su Vizantijci, u borbi sa Mađarima za ove krajeve, prešli na bačku stranu kod Petrovaradina 1164. godine, i da je ovde jedan dvorjanin ugarskog kralja Stevana V imao skelu 1267. godine. Poznato je da je sultan Sulejman Veličanstveni na tom mestu prelazio Dunav 1526. i 1529. godine, pa se sa sigurnošću može tvrditi da su Turci, izuzetni graditelji pontonskih mostova, povremeno premošćavali reku

Prvi pontonski mostovi, za koje se tačno zna da su ovde postojali, datiraju posle oslobođenja Petrovaradina od Turaka 1687. godine, odnosno 1691. godine, kada je bila bitka kod Slankamena, i tad je prikazan pontonski most na jednoj gravuri. Most postoji i 1694. godine, kada se nasuprot Petrovaradinskoj tvrđavi koja se gradi, sa druge strane javilo prvo naselje sa mostobranom, začetak budućeg Novog Sada. Od tada pa sve do prvog svetskog rata 1914. godine tu će se sklapati pontonski most, ali ne uvek na istom mestu. Glavna prepreka bila je brzina i dubina Dunava uz plavljeni priobalni teren. Pontonski most će tek od kraja XVIII veka, tačnije od 1788. godine, stalno biti lociran na određenom mestu - između mostobrana na novosadskoj strani i Tvrđave na suprotnoj.

Za vreme bitke kod Petrovaradina, između Turaka i austrijske vojske, kod ove strategijske tačke bilo je čak dva pontonska mosta, koji su tada, a i nešto kasnije odigrali vaznu ulogu - kada je princ Eugen Savojski udario na Beograd. Pontonske mostove postavljali su vojnici "pontonjeri", i čuvala ih je četa vojnika na čelu sa oficirom, a svi zajedno su se brinuli oko održavanja i bezbednosti. Po sredini mosta bio je pokretni deo za prolaz lica, a preko mosta, kad bi prolaz bio slobodan, mogla su uporedo ići dvoja kola, ali nije imao pešačku stazu. Noću je most bio osvetljen fenjerima, a na ulazu sa ove strane za strance se naplaćivala mostarina, dok su Novosađani i Petrovaradinci bili oslobođeni te takse. Pre pojave leda most je rasklapan i do proleća čuvan u zimovniku.

Pontoni su bili dugi deset, a široki dva hvata, sa vrhovima od lima, isključivo pravljeni od hrastovine i vezivani jakim užadima i lancima, da ih vetar ne raskine i ne raznese, kao što se to u više mahova događalo. Most je bio dug 420 koraka i imao je 32 pontona a smatran je za najlepši u imperiji, kako o tome piše Franc Sams u "Topografiji Petrovaradina i njegove okoline" 1820. godine.

Otvaranje mosta obavljeno je uz veliki ceremonijal. Okupljeni narod je sakupljao preostalo tesano iverje tzv. "navalu", verujući u njegovu čudotvornu moć. Most je bio pod upravom vojnih vlasti do 1847. godine, a od tada se daje civilnim zakupcima. Za vreme bune 1848-1849. godine je pod ugarskom komandom Titelsko-šajkaškog bataljona. Krajem XIX i početkom XX stoleća, naizmenično su mostom rukovodile novosadska i petrovaradinska opština.

U most je 1852. godine udario jedan remorker i potopio ga, a deset godina kasnije opet ga je srušila jedna lađa, dok se 1896. godine desio sličan slučaj, kada su pontoni plovili sve do Zemuna.

[Necromancer]

MOST FRANJE JOSIFA

Kada je počela izgradnja železničke pruge Budimpešta-Zemun, mislilo se da će pontonski most zauvek biti uklonjen, jer je novosadska opština tražila da budući železnički most kod Petrovaradina služi i za kolski prelaz. Međutim, 1883. godine kada je most bio gotov, dobio je samo pešačku stazu pored šina. Ovaj čelični kolos u obliku izdužene mrežaste grede bio je dug 432 metra, postavljen uzvodno od pontonskog i nosio ime Most cara Franje Josifa. Nosilo ga je šest betonskih stubova, a najširi prostor za plovidbu je bio između drugog i trećeg stuba 96 metara. Projektovao ga je Karlo Bauman, koji je probio i tunel u petrovaradinskoj steni dug 341 metar. Most od 1929. godine nosi ime princa Aleksanda Karađorđevića. Srušila ga je Vojska Kraljevine Jugoslavije 11. aprila 1941. godine.

MOST OSKARA POĆOREKA

Godine 1914. za potrebe vojske, podignut je nizvodno od pontonskog privremeni most lake gvozdene konstrukcije. Stubovi mosta, tzv. "jarmovi", odnosno grupa greda, bili su povezani drvenim čamovim balvanima pobijenim u dno reke, a zatrpanim kamenjem. Most je imao električno osvetljenje i čuvalo ga je sto vojnika sa jednim oficirom. Bio je dug 261 metar. Nosio je ime zloglasnog austrijskog generala českog porekla - Oskara Poćoreka. Krajem rata Novosađani su sprečili rušenje mosta. Januara 1924. godine većim delom su ga odnele sante leda, čije su naslage te godine bile tako debele da su probijane lakim bombama iz aviona. Most je imao pet paraboličnih gvozdenih lukova. Njegovim nestankom paralizovan je ceo drumski saobracaj između Novog Sada i Petrovaradina, tako da je prelaz preko Dunava sve do 1928. godine obavljan motornim čamcem i privatnom parnom skelom. Pre ovog događaja, još 1920. godine, doneta je odluka da se na ovom stalnom prelazu između Petrovaradina i Novog Sada izgradi jedan veliki drumski most, gvozdene konstrukcije, koji bi na ovom mestu u potpunosti rešio sve saobraćajne probleme.

MOST KRALJEVIĆA TOMISLAVA

Izgradnja Mosta kraljevića Tomislava počela je 1922. godine prema uprošćenom planu peštanskog profesora Silarda Zjelinskog, koji je projektovao ovaj most još pre prvog svetskog rata, po nalogu novosadske opštine. Gvozdena konstrukcija dopremljena je iz Nemačke na račun reparacije, a dve firme iz Dortmunda i Stetina izvršile su montiranje mosta. Pušten je u promet 20. maja 1928. godine uz veliki ceremonijal. Imao je elegantnu liniju. Bio je dug 341 metar. Nosio je ime po drugom monarhovom sinu, koji se tada rodio. Istovremeno je srušila jugoslovenska vojska i taj i železnički most 11. aprila 1941. godine.

RATNI I PONTONSKI MOST

Za vreme fašističke okupacije preko Dunava je radila skela, ali je civilni saobraćaj, zbog ratnih prilika, bio vrlo slab. Za vojne potrebe služio je železnički most obnovljen 1942. godine koga su saveznici nekoliko puta bezuspešno bombardovali. Ovaj most Nemci su minirali 22. oktobra 1944. godine. Posle oslobođenja 23. oktobra 1944. godine ponovo se preko reke prelazilo skelom, sve do aprila 1945. godine, dok za 20 dana nije napravljen pontonski železničko-drumski most na pajvanima i šlepovima. U gradnji je učestvovala udarničkim radom novosadska omladina, nekvalifikovani radnici i železničari. Sklopili su ga tesari Petar Marić i Ferenc Apro. Most je bio dug 300 metara, a služio je do početka 1946. kada je razmontiran.

[Necromancer]

MOST MARŠALA TITA (VARADINSKI MOST)

Kako su uslovi obnove zemlje i razne druge okolnosti zahtevale potrebu jednog sigurnog, stalnog, železničko-drumskog mosta na Dunavu između Novog Sada i Petrovaradina, još 1945. godine počela je njegova gradnja na stubovima porušenog Mosta kraljevića Tomislava. Gradila ga je grupa inženjera: Miodrag Živković, Panta Jakovljević i Sava Atanacković, a dobio je oblik proste grede po sistemu čelične rešetke. Za rad su korišćeni nemački zarobljenici koji su za nagradu po završetku mosta pušteni kućama. Sagrađen je u rekordnom vremenu - za 160 dana, i bio je prvi stalni čelični most izgrađen posle Drugog svetskog rata u Evropi. Svečano ga je pustio u saobraćaj 20. januara 1946. godine maršal Tito čije je ime i sam most dobio. Bio je dug 344 metra. Krajem maja 1962. godine preko njega je prešla poslednja želežnička kompozicija, tako da je do rušenja služio samo za drumski saobraćaj.

Srušen je 1. aprila 1999. u zoru, tačnije u 4,55 časova, a pre rušenja mu je ime promenjeno u Varadinski most.

[Necromancer]

ŽEŽELJEV MOST

Sve veći privredni razvoj naše zemlje i saobraćaj između Vojvodine i Srbije, kao i veza sa zapadnim krajevima Jugoslavije, uslovili su u proleće 1956. godine donošenje odluke da se kod Novog Sada sagradi jedan nov drumsko-železnički most. Radovi na ovom mostu sa dva luka, od armiranog čelika i prenapregnutog betona, počeli su 1957. godine, a završeni 23. oktobra 1961. godine, na dan oslobođenja Novog Sada, kada je most svečano pušten u saobraćaj. Projektovao ga je Branko Žeželj, a bio je dug 466 metara. Radove je izvela "Mostogradnja" iz Beograda. Srušen je 26. aprila u 1.20 časova 1999. godine.

[Necromancer]

MOST SLOBODE

Preopterećenje oba novosadska mosta i davnašnja želja Novosađana da se Novi Sad preseli na padine Fruške Gore, zahtevalo je savremeniju i veću arteriju preko Dunava. Novi most koji je nosio ime Sloboda, bio je pravo remek-delo, jer je u svojoj klasi bio drugi po veličini u svetu. Projektovao ga je Nikola Hajdin, a izvođač radova je bila "Mostogradnja" iz Beograda uz saradnju mađarskih i švajcarskih građevinskih preduzeća. Ukupna dužina mosta iznosila je 1.312 metara sa dva stuba visoka 60 metara i kosim zategama, a širina mosta 27,6 metara. Povezivao je Bulevar 23. oktobra, danas Bulevar oslobođenja i Mišeluk. Izlaz na sremsku stranu izveden je u vidu dve tunelske cevi, dok se saobraćaj preko mosta odvijao na po tri trake u oba smera, uz pešačke staze i sigurnosni pojas. Most je izgrađen u krivini reke, a konstrukcija koja je bila teška 9.700 tona, spajana je od gotovih varenih delova koji su izrađeni u Mađarskoj. Glavni raspon između stubova iznosio je 361 metar, a zatege se sastojale od 48 čeličnih užadi, kosih po sredini mosta. Ovaj most se pušta u saobraćaj 23. oktobra 1981. godine, na dan oslobođenja Novog Sada i 40. godišnjice ustanka naroda i narodnosti Jugoslavije i socijalističke revolucije. Srušen je 3. aprila 1999. u 19.55 časova.

Kasnije analize su pokazale da je moguće Most Slobode popraviti, što se pokazalo ispravnim i 8. oktobra 2005. godine Most Slobode je otvoren po drugi put. Ono što je najvažnije - sačuvao je pređašnji izgled.

[Necromancer]

MOST NA BARŽAMA

Po okončanju bombardovanja, gradski prioritet je bio povezivanje Novog Sada sa Petrovaradinom, Kamenicom, Sremom. Izgrađen je most na baržama kao "prva pomoć" ljudima na različitim obalama istoga grada. I pored gužvi koje su se stvarale, nervoze i čekanja, ljudi su polako zaboravljali nevolje prelaska velike reke skelama i čekali, u dugim kolonama automobila, izgradnju bar još jednog mosta. Uklonjen je 18. oktobra 2005. godine, mada prilazne barže i dalje podsećaju na njega.

MONTAŽNO-DEMONTAŽNI DRUMSKO ŽELEZNIČKI MOST

Najavljivan kao "velika radna pobeda" Direkcije za izgradnju zemlje, proglašen od strane bivšeg predsednika Jugoslavije, Slobodana Miloševića kao "moralno superioran" privremeni montažno-demontažni most je donekle olakšao prelazak Dunava. Izgrađen pod strahovitim pritiskom zadatog roka, sa samo jednom kolovoznom trakom i prugom, naizmeničnim protokom saobraćaja, ipak je preusmerenjem kamionskog prevoza, rasteretio most na baržama. Takođe je uspostavljen železnički saobraćaj sa severom i dalje sa Evropom.

VARADINSKI MOST

Novi Sad je konačno, godinu dana posle okončanja bombardovanja, dobio prvi pravi most sa dve kolovozne i dve pešačke trake. Uprkos različitim stavovima prilikom projektovanja i same izgradnje mosta, njegov učinak je neosporiv. Dunav je ponovo ukroćen između dve obale našeg grada.

[Muckota]

Necromancer - svaka cast na tekstovima i trudu

Nisam upucena, ima li ovaj MONTAŽNO-DEMONTAŽNI DRUMSKO ŽELEZNIČKI MOST neki kraci naziv?

[Necromancer]

Pa zvanično ime mu je Boško Perošević, a ljudi mu tepaju "sastavi-rastavi most"

[goldie]

uvek sam se pitala od kog starog mosta stoje oni stubovi na kojem je sad most Duga iliti Varadinski most. Iz ovog teksta sam to saznala.

[Kunic]

Montazno-demontazni drumsko zeleznicki most. U pozadini su ostaci Zezeljevog mosta.