Vojvodina kroz istoriju

[Lady S]

Vojvodina se tokom istorije postepeno formirala na podunavsko-panonskom geografskom podrucju, na kome sve do 1945. godine (izuzimajuci kratak period 1849-1860) nisu bile postavljene neke trajnije administrativne granice. Kroz kasni stari i rani srednji vek celom teritorijom ili delovima današnje Vojvodine gospodarile su razne države i razna plemena, odnosno plemenski savezi: Rimljani, Huni, Gepidi, Vizantijci, Avari, Franci, Sloveni, Mađari. Vojvodina je, inače, relativno kasno naseljena. Tokom ledenog doba baruštine i stepe zasute su plodnim lesom, reke su ustalile svoje tokove, a nove migracije flore i faune primamile su, najzad, u ove oblasti paleolitske lovce na mamute. O postojanje mamuta na ovom prostoru svedoce pronađene kosti koje se danas cuvaju u muzejima Toza Marković u Kikindi i Prirodnjačkom muzeju u Novom Sadu.

Raspadom jedinstvene neolitske kulture tokom treceg milenujuma dolazi do nastanka većeg broja posebnih kulturnih grupa, a formiranje kulture bronzanog doba koja je ogranicena samo na izvesne manje zone, uglavnom u Sremu i duž desne obale Dunava. Nalazi iz naselja i nekropola ove epohe pokazuju da stanovništvo Vojvodine dugo nije imalo sopstveno, originalno stvaralaštvo. Ono se mahom zadovoljavalo predmetima nabavljenim sa strane, razmenom ili podražavanjem oblika ostvarenih u kulturi susednih ilirskih i trackih plemena. Rimljani osvajaju oblast izmedu Drave i Save krajem I veka stare ere. Od ovog momenta podrucje današnjeg Srema uključujuje se u rimsku politicku i kulturnu istoriju, a Banat i Bačka postaju granicne teritorije antičkog sveta.
Novouspostavljena granica Rimske države duž desne obale Dunava presecala je Vojvodinu i na njenom tlu oštro određivala antički od varvarskog sveta, odnosno rimsku civilizaciju s centrima na podrucju Srema od primitivne, još praistorijske dačko-keltsko-saramitske kulture u Banatu i Bačkoj. Iz decenije u deceniju, iz veka u vek sve više su se zaoštravale suprotnosti izmedu ova dva nepomirljiva sveta i dve kulture. U narednim vekovima područje današnjeg Srema postalo je u nekoliko mahova važno politicko, administrativno, kulturno i religijsko središte rimske države. Medutim, baš zato su se na drugoj strani, u Bačkoj i Banatu, okupljale najjace varvarske snage, najpre dačke i sarmatske, zatim kvadske, markomanske, gotske, hunske i, najzad, avarske i slovenske. Pocetkom II veka n. ere rimski car Trajan pokorio je Dačane (pretke današnjih Rumuna) i tad je najveci deo današnjeg Banata dospeo pod rimsku vlast.
Trajan je Banat naselio isluženim rimskim vojnicima, a na njegovom pobedničkom monumentalnom stubu u Rimu mogu se i danas videti pognute figure pokorenih banatskih domorodaca. Kad su Huni 441. osvojili i razorili Sirmium (današnja Sremska Mitrovica), severna granica carstva pomerena je daleko na jug. Time je period rimske vladavine u Sremu i delovima teritorije današnje Vojvodine bio završen. Velika seoba naroda, koja je zapocela u drugoj polovini IV veka, okoncana je tek krajem IX veka. Pred najezdom varvara u ovom periodu srušen je svet anticke civilizacije. Pred početkom IX veka podrucje današnje Vojvodine, gde je posle nestanka Avara ostala brojna slovenska populacija, pokušavali su da zaposednu Franci sa zapada i Bugari s juga. Nešto severnije nastaje Velikomoravska država, koja ce obuhvatiti i znatna prostranstva Panonije. Na tim prostorima, zahvaljujuci Ćirilu i Metodiju, zapocinje hrišcansko bogosluženje na slovenskom jeziku. Dolaskom Mađara u Panoniju, krajem IX veka, završava se velika seoba naroda. Na srednjeevropskom prostoru u tom razdoblju započinje srednjovekovna epoha. Posle doseljavanja Mađara, teritorija današnje Vojvodine postala je granično područje nove Ugarske države, izloženo jakim političkim i kulturnim uticajima Vizantije. Podrucje današnje Vojvodine pripadalo je u srednjem veku teritorijama više županija. Tokom XV i u prvim decenijama XVI veka u Sremu i južnom Banatu organizovana je odbrana južne ugarske granice sa Beogradom kao isturenim uporištem. Čitavo jedno stoleće to je bilo "predgrađe hrišćanstva", gde se branila Evropa od turskih napada. Posle Mohačke bitke Turska je pocela da osvaja Ugarsku, što je okoncano padom Budima (1541). U vreme kada se vodila borba za ugarski presto, u Banatu je Jovan Nenad 1526. godine poveo oslobodilacku borbu srpskog naroda. Osvojivši veći deo Ugarske, proglasio se carem u Subotici, stvorivši srpsko narodno jezgro, koje je, pod udarima ugarskog plemstva, nepunu godinu kasnije uništeno. Padom Banata (1552) čitavo područje današnje Vojvodine našlo se u okvirima Turskog carstva; ustrojen je turski administrativni i teritorijalni sistem. Srem i Bačka su potpali pod Budimski, a Banat pod Temišvarski pašaluk.

[Lady S]

U vreme turske vladavine seosko stanovništvo u ogromnoj vecini činili su Srbi. Većinu gradskog stanovništva predstavljali su muslimani, a bilo je i pravoslavnog stanovništva, pre svega Srba, zatim Grka i Cincara i, u manjem broju, Jevreja. Srpsko stanovništvo je 1557. godine došlo pod duhovnu ingerenciju obnovljene Pećke patrijaršije. Bilo je organizovano više eparhija. U vreme "dugog rata", koji je poveo Sveti savez hrišcanskih zemalja protiv Turske, Srbi su 1594. digli ustanak u Banatu i proterali Turke sa ovog i okolnih podrucja. Intervencijom turske vojske ustanak je posle nekoliko meseci ugušen. Turska je vladala Bačkom i većim delom Srema do Karlovackog mira (1699), dok su istočni Srem i Banat ostali u okvirima Turskog carstva do Požarevackog mira (1718 ). Posle Velike seobe Srbi su u Ugarskoj postali podanici Leopolda I Habsburškog (1640-1705). On je srpskom patrijarhu Arseniju III Čarnojeviću izdao tri osnovne privilegije - carske diplome. Privilegije su povlastice koje su habsburški vladari dali srpskoj crkvi i narodu krajem XVII veka i potvrdivali i delom modifikovali (Regulament) tokom XVIII veka.
U privilegijama je Srbima garantovana: sloboda veroispovesti i negovanja običaja, sloboda izbora crkvenih starešina, podizanje crkava, škola, manastira, te oslobadanje od plaćanja desetka katolickoj crkvi. Posle smrti patrijarha Arsenija III stvorena je Krušedolska (1708 ) a od 1713. godine Karlovačka mitropolija sa sedištem mitropolita u Sremskim Karlovcima. Za vreme austrijske okupacije severnog dela Srbije (1718-1739) došlo je do spajanja Beogradske i Karlovačke mitropolije. Kad je 1739. godine Srbija ponovo pala pod tursku vlast sedište mitropolije u Habsburškoj monarhiji vraćeno je u Karlovce. Na Majskoj skupštini u Sremskim Karlovcima 1848. godine predstavnici srpskog naroda dodelili su mitropolitu Rajacicu titulu patrijarha. Tu su titulu zadržali njegovi naslednici sve do 1920, kada je izvršeno ujedinjenje Pravoslavne crkve u Kraljevinu Srba, Hrvata i Slovenaca. Od 1849. do 1860. Vojvodstvo Srbija i Tamiški Banat predstavljali su posebnu politicko-teritorijalnu jedinicu u okviru Habsburške monarhije i za nju je, izmedu ostalog, jednim carskim dekretom bilo predvideno osnivanje posebne komore, takode sa sedištem u Temišvaru. Odlukom Velike narodne skupštine Vojvodine 25. novembra 1918. o prekidu veza Vojvodine sa Ugarskom, "kako u državnopravnom tako i u politickom i privrednom pogledu", i o njenom prikljucenju Kraljevini Srbiji, nastale su sasvim nove politicke i privredne okolnosti u razvitku Vojvodine. Medutim, period od prikljucenja Vojvodine Srbiji do danas obilovao je razlicitim statusnim promenama Vojvodine unutar Srbije, a ponekad i izvan nje.

[Lady S]

U periodu izmedu dva svetska rata status Vojvodine se kretao od potpune integrisanosti u Srbiju do njenog ukljucenja u Dunavsku banovinu. Drugi svetski rat donosi mnoge nevolje stanovništvu Vojvodine. Tada ona biva podeljena na Nemacki Banat, Madarsku Bačku i Hrvatski Srem. U ovom periodu naročito je stradalo stanovništvo Srema, a mnoga neprocenjiva kulturna dobra su nestala ili su popaljenja.
Nakon Drugog svetskog rata Vojvodina ulazi u sastav Srbije i Jugoslavije. Za prvi period postojanja ove države karakteristična je obnova i sveopšti razvoj koji nije zaobišao ni Vojvodinu. Tokom sedamdesetih godina Vojvodina dobija veći status autonomije i gotovo u istom periodu počinje kriza koja će se završiti ratom na prostorima bivše Jugoslavije. Od 1992. godine Vojvodina ulazi u sastav nove Jugoslavije i gubi dosta od prethodne autonomije. Poslednju deceniju XX karakterišu sankcije i privredna kriza, a sve kulminira 1999. godine kada dolazi do intervencije NATO pakta na Jugoslaviju. Neprocjenjiva je materijalna i ljudska šteta nanesena Vojvodini ovim poslednjim ratom, a u njoj narocito je stradao Novi Sad koji ostaje bez svojih mostova.

- sakupljeno sa neta -

[Solomun]

Vojvodina je teritorija koja je prosla poput rimskih provincija nakon najezde varvara u 4 i 5 veku, nakon "oslobodjenja" 1918, nesrecnog ujedinjenja sa srbijom, kada je cobanski potomak Karadjordjevic otimao zemlju, a katastrofa je pocela 1944 kada je elita vojvodine, 500 000 Nemaca, sto pobijena a sto proterana, a sa njima su otisli kasnije mnogi starosedeoci Srbi ka Zapadu jer nekada jedna od 10 najbogatijih regija Evrope je postajala sve slicnija okolini Leskovca. kada je na vlast dosla SPS i Geda, unistavanje je nastavljeno, a danas otetu zemlju kupuju tajkuni koji su dosli sa balkana i koji su se zahvaljujuci ratovima obogatili. Ne zaboravimo da je Vukovar razaran preko teritorije Vojvodine, i da je sa Vojvodinom postupano kao sa predgradjem Pozarevca, koji, da nije bilo hajduka i Turaka istoriju ne bi ni imao. kada se prodje od gradske juce u subotici do kule Hunjadi Janosa na Gardosu u Zemunu, oseti se balkanski sindrom. Umesto krsta krajputasa kraj puta su gomile smeca, umesto salasa rusevine, ...
...to je nasa ledina, nasa Vojvodina, jedna i jedina...
Sone, Odzaci

[Invisibleman]

Tokom istorije velike vojske su prolazile preko teritorije današnje Vojvodine. Preko Dunava išla je granica Rimskog carstva (Limes).
Tu su se nalazile mnogobrojne srednjevekovni utvrđeni gradovi Ugarske kraljevine. Prolazila je vojska sultana Sulejmana Veličanstvenog. Kako su nastajala i razvijala se mesta na tlu današnje Vojvodine. Ko ju je sve naseljavao tokom istorije. Vojvodina je bila poprište velikih bitaka između austrijske i turske vojske (Slankamen 1691, opsada Petrovaradina 1694, Bitka kod Sente 1697, bitka kod Petrovaradina 1716). U Karlovcima je 1699. godine zaključen "Karlovački mir" gde se u diplomatiji prvi put koristio "okrugli sto". Tu je i Rakocijev ustanak, Vojna granica, Revolucija 1848/49. Prvi i drugi svetski rat. Sremski front. Kod Buđanovaca je prvi put u istoriji 1999. godine oboren "nevidljivi" avion F-117a.

Kako to da ovih tema nema na jednom ovakvom forumu? Da li to znači da ne znamo svoju istoriju?!