Zrenjanin

[gerbes]

Evo ga moj grad Zrenjanin, na slovo ''B'' i ''P'', iz ugla iz kojeg ga vidi moj veliki prijatelj, gospodin Zoran Međo, fotograf, zaposlen u Zrenjaninskoj bolnici na Patologiji, gde fotografiše razne morbiditete...inače meni je radio svadbu...

[gerbes]

Evo nečega što predstavlja problem svakom ko kupi staru zgradu i krene da je sređuje. Obično ovo skine i udari ravno....

Maskaroni (i ostale fasadne plastike i ukrasi) Zrenjanina-Petrovgrada-Bečkereka

[blueella]

BEČKEREK- ime koje je grad nosio šest vekova, u upotrebi je od prvih pisanih tragova o naselju (početak XIV veka) do 1935. godine, kada dobija naziv Petrovgrad, po kralju Petru I Karađorđeviću. Današnje ime dobija nakon II svetskog rata, po revolucionaru Žarku Zrenjaninu. Etimološko značenje: ne postoje verodostojna objašnjenja o poreklu i značenju imena Bečkerek. Ime Bečkerek izgovaralo se u raznim varijantama. Odstupanja se mogu protumačiti delom kao greške u pisanju, a delom kao različiti dijalektički izgovori jedne iste reči. Sama reč "Bečkerek" bila je predmet mnogih tumačenja i objašnjenja. Neki istoriografi izvode reč iz imena naroda Pečenega.



Barany Agoston u knjizi "Torontalvarmegye Hajdana", izdatoj u Budimu 1845, pominje da su Bečkereku dali ime Pečenezi, koji su naseljavali krajeve između Haemusa i Dunava. Istoričar Sentklarai tvrdi da je osnivač ovog naselja pleme Beče i Gregor, početkom XIV veka. Turski putopisac Evlija Čelebija opisuje naselje kao "Beš Telek" ("pet dinja"- pet poluostrva između begejskih meandara na kojima se razvilo naselje).


Felix Milleker u delu "Geschichte der Stadt Veliki Becskerek", štampanom u Vršcu 1933. godine, podelio je ovaj naziv na dve zasebne reči: Beče i Kereke, što bi značilo: "Bečeova šuma". Poznato je da je ugarski feudalac Imre Bečei osnovao obližnji grad Bečej 1311. godine, da je ovde posedovao lovišta, te ova tvrdnja nije bez osnova. Po jednom autoru, ime Bečkerek slovenskog je porekla i potiče od reči Peč (stena) i Kereks, odnosno Kirche, što bi značilo "Kamenita crkva".

[blueella]

PETROVGRAD - Na sednici gradskog veća grada Velikog Bečkereka, 29. septembra 1934, narodni poslanik dr Toša Rajić podneo je predlog o promeni imena grada. U vezi sa ovim, između ostalog, rekao je: "1918. godine naš kraj je oslobođen i ujedinjen u nacionalnu državu, pod vođstvom nacionalne dinastije Karađorđevića. Naš grad, koji je kroz vekove i uz ogromne žrtve vodio borbu da očuva nacionalno obeležje ovih krajeva, bio je uvek veran izražaj naših nacionalnih težnji i stremljenja. Tu svoju borbu za nacionalnu i državnu slobodu vodio je časno, ali pod imenom koje je nametnuto našem narodu i koje mu je bilo uvek strano i tuđe. To ime se moglo razumeti i tolerisati u jednoj državi u kojoj smo mi, silom istorijskih okolnosti, morali živeti, a koja je bila najizrazitiji protivnik naših nacionalnih i državnih ideala. U 1918. godini, kada smo se oslobodili i kada smo stvorili jednu jedinstvenu nacionalnu državu, mi smo dužni da našem gradu damo ime našeg Vladaoca Oslobodioca i ime nade našeg naroda, budućeg Vladara Kraljevine Jugoslavije: Petrovgrad, kao simbol naše velike nacionalne budućnosti i našeg aktivnog nacionalnog života u ovim krajevima.
Uveren sam da će ova promena imena našega grada biti jedan postupak više za naš aktivan i konstruktivan nacionalni život". Predlog je gradsko veće usvojilo aklamacijom, jednoglasno.Odluka Gradskog veća odobrena je na višoj instanci 18. februara 1935. godine, od kada grad nosi ime Petrovgrad.





ZRENJANIN - Tokom Drugog svetskog rata, nemačka okupaciona vlast, mada nezvanično, vraća gradu ime Veliki Bečkerek (Gross Becskerek). Zvanično ime, Petrovgrad, grad zadržava sve do 2. oktobra 1946, kada, na dvogodišnjicu oslobođenja, dobija ime Zrenjanin, po revolucionaru Žarku Zrenjaninu.

[Mina1809]

Hvala gerbes, prelepe su slike Zrenjanina *mala suza se stvorila u ocima*
pozdrav

[Lady S]

Zrenjanin kroz vekove

Smatra se da je najstarije naselje na mestu danasnjeg Zrenjanina nastalo u prve dve decenije 14. veka. U pisanim izvorima mesto se tada jos kao selo prvi put pominje 10. jula 1326. godine u dokumentu, budimskoj Povelji a nesto kasnije u spiskovima sakupljaca papskog desetka koji su ovde, izmedju 1333. i 1335. godine, sakupljali priloge za papu od katolickog dela svestenstva Beckereka.

U istorijskim izvorima grad Zrenjanin se prvi put pominje pod imenom Beckerek. Za sve vreme svog postojanja do 1935. g. poznat je pod imenom Beckerek sa raznim varijantama u izgovoru i pisawu - Becke, Bechereki, Bechekrekuy, Bekuskrereki, Bekuskerequi, Pechberkuy, Pechkereki, Perchkerekq, Bochkerecki, Boihereki, Bexchkereke, Bechekereke, Beshjkerekuu, Beurquerel, Betschekerecki, Weschekharqokh.

Prvi podatak o Zrenjaninu nalazi se tako|e u jednom dokumentu budimskog kaptola iz 1422 g. a iz najstarijih poznatih planova se vidi da su ovde prvobitno bila naseljena tri velika ostrva i dva poluostrva. Srpsko stanovnistvo je ovde zivelo od seobe Slovena u ove krajeve, od VI veka. Srbi, domoroci u Banatu, bili su odani pravoslavlju, o cemu saznajemo iz zakljucka Sinoda madjarskih biskupa u Segedinu 1309. g. koji zabranjuje da se Madjarice ubuduce udaju za Srbe "sizmatike" jer nisu mogle da ih prevedu u svoju veru, a one su ipak prelazile u pravoslavlje. Srbi pocinju intenzivnije prelaziti u krajeve severno od Save i Dunava krajem XIV veka, sto je posledica turskog pritiska i osvajanja juga Srbije. Broj naseljenika se povecao posle 1403. g. kada je madjarski kralj Zigmund sklopio savez sa srpskim despotom Stevanom Lazarevicem o zajednickim vojnim akcijama protiv Turaka. Zauzvrat za saveznistvo i vernost Zigmund je despotu Stevanu darivao posede u Ugarskoj, medju kojima su bili Becej i Beckerek. Beckerek, koji tada postaje sredicte Torontalske zupanije, pocetkom 15. veka dobija na poklon srpski espot Stevan Lazarevic, koji pocinje da naseljava srpsko stanovnistvo. Zahvaljujuci dolasku novih stanovnika, nekadasnje selo ubrzo prerasta u varos sa razvijenim zanatstvom i trgovinom. U jednom od dokumenata budimskog kaptola se navodi da je 1411. despot Djura| poklonio svome ro|aku Pavlu de Birinji iz Verone Beckerek kao imanje koje se tada nazivalo Oppidum.

Pocetkom 16. veka turski upadi u juznu Ugarsku postaju sve brojniji, tako da podizanje tvrdjave u cilju odbrane od turskih upada postaje preka potreba. Tvrdjava je podignuta 1527. godine ali je Turci osvajaju vec 1551. godine. Iduci na Temisvar Mehmed pasa Sokolovic je prethodno osvojio dve banatske tvrdjave - becejsku i beckerecku.

Turci ostaju gospodari tvrcjave sve do 1697. godine kada su trupe austrijskog generala Evgenija Savojskog usle u grad. Odlukom Karlovackog mira tvrdjava je bila srusena, a u varos se vracaju Turci. Rusevine ove tvrdjave posluzile su kasnije da se na njima izgrade temelji zupanijske zgrade, odnosno, zgrade opstine Zrenjanin. Posle osvajanja Temisvara od strane Turaka varos postaje sediste begova. Inace, Zrenjanin je u proslosti igrao vaznu ulogu kao politicko sediste. Tragom istorijskih podataka saznaje se da su Turci ostali u Beckereku sve do 1716. godine kada su posle poraza od Austrije napustili ovaj kraj.

Od 1717. g. Beckerek se naglo poceo razvijati. Za vreme Turaka stanovnictvo Banata i Beckereka, sem turske vojske, bilo je gotovo iskljucivo srpsko ali je ono zbog stalnog ratovanja silno razredjeno. Po oslobodjenju od Turaka, Rumuni su dobrovoljno naseljavali ove krajeve, dok su s druge stane vlasti silom aseljavale Nemce i Madjare. Od tada je Beckerek dobio danasnje saroliko stanovnistvo. Pozarevackim mirom 1718. godine Beckerek je pripao Austriji. Dva velika rata vodjena u razdoblju od 20 godina opustosile su varos tako da je ostalo svega stotinu kuca i oko 400 stanovnika. Austrija odmah posle rata pristupa kolonizaciji ovih krajeva, naseljavajuci Srbe iz Potisja, Madjare, Nemce a nesto kasnije Francuze iz Alzasa i Lotaringije, Spance i Italijane, koji su ubrzo izumrli, jer nisu mogli da podnesu nezdravu klimu. Medju kolonistima bilo je zanatlija i trgovaca koji su doprineli brzem ozivljavanju i unapredjivanju privrede. Reka Begej je kanalisana a njegovi brojni rukavci su isuseni, zatrpani. Beckerek dozivljava svoj privredni procvat sredinom 18. veka Prva manufaktura za proizvodnju piva podignuta je 1745. godine.

Ekonomkski uspon Beckereka nije ostao nezapazen. Grad je Poveljom austrijske carice Marije Terezije 6. juna 1769. g. postao slobodno trgoviste sa napomenom "kada vremenom zanatstvo i vestine, zajedno sa trgovackim stalezom u ovom trgovistvu budu vecma uzdignuti bicemo u svako doba skloni ovom trgovistvu dodeliti prava jednog grada..." Beckerek ostaje trgoviste do Zakona o opstinama iz 1886. g. kada postaje grad sa uredjenim savetom. Te, 1769. godine je pocela sa radom i bolnica a 1784. godine i apoteka. Politicki znacaj Beckereka posebno je porastao obnavljanjem Torontalske zupanije 1779. godine sa sedistem u ovom gradu.

Dalji uspon grada zaustavljen je velikim pozarom 30. avgusta 1807. godine u 15 casova i 45 minuta kada je unisteno oko 800 zgrada, trgovackih i zanatlijskih radnji i skladista a jedino su neos tecene ostale Pravoslavna i Rimokatolicka crkva i kapela sv. Vendelina. Iste godine u roku od tri meseca izbio je pozar jos deset puta. Velikim naporima grad je posle tri decenije povratio svoj nekadasnji privredni primat u Banatu. U Madjarskoj buni 1848./49. godine kada srpski izaslanici 8. aprila nisu mogli da se sporazumeju sa Lajosem Kosutom, koji Srbima nije hteo da prizna "po privilegijama pripadajuca prava," nego je rekao "Sablja ce sve resiti" pobunili su se Srbi u Beckereku, zbacili staru opstinsku upravu i izabrali novu. Za vreme revolucije grad je vise puta prelazio iz ruke u ruku ali bez stete po stanovnistvo.

Posle ukidanja feudalizma grad pocinje brze da se razvija. Iako je ovo poljoprivredno podrucje veoma se uspesno razvijaju zanatstvo i trgovina, kao i industrija. Godine 1850. grad je dobio Pokrajinski sud a 1853. g. Okruzni sud, Finansijsku direkciju i Zandarmeriju. Telegrafsku stanicu grad je dobio 1856. g. U Beckereku je 1870. g. bilo 19.667 stanovnika i 1.960 kuca. Beckerek je postao varos sa uredjenim magistrotom 10. decembra 1872. g. kada je postavljeno i prvo cinovnistvo. Prvo radnicko udruzenje Banata osnovano je u gradu 1878. g. pod nazivom "Drustvo za obrazovanje radnika" a 10. avgusta 1878. g. u Beckereku je osnovana Pcelarska zadruga. Zeleznica je u grad stigla 1883. g. Prvi parni mlin podignut je 1886. g. Prva elektricna centrala podignuta je 1896. godine. U Gornjoj Muzlji je 1888. g. naseljeno 400 madjarskih porodica kojima je dodeljeno najpre 4.000 a zatim jos 6.795 katastarskih jutara erarne zemlje. Medjutim, Madjarima iz Gornje Muzlje bilo je mnogo da placaju velike gradske poreze pa su se 1905. g. otcepili od Beckereka i osnovali zasebnu Opstinu.

Po madjarskoj statistici iz 1900. g. u Beckereku je 26.407 stanovnika u 3.372 kuce. Medju njima je 9.279 Madjara, 8.091 Srbin, 8.055 Nemaca, 423 Slovaka, 281 Rumun, 70 Hrvata i 199 ostalih. bataljon "Gvozdenog puka" pod komandom pukovnika Dragutina J. Ristica docekali su na zeleznickoj stanici predstavnici srpskog narodnog veca. Ovde je inace, u decembru, osnovana Nemacka kulturna i privredna zadruga za cijeg je predsednika izabran Oskar Tolvet. U periodu izme|u dva rata Veliki Beckerek je sediste Torontalsko Tamiske zupanije i administrativni centar jugoslovenskog Banata sve do 1929. godine. Kada je Nemacka napala Jugoslaviju grad je okupiran vec 12. aprila 1941. godine. Ovo podrucje dalo je devet narodnih heroja. Posle troipogodisnje okupacije grad je oslobodjen 2. oktobra 1944. godine.

Privredni polet grada pocinje posle 1945. godine, kada su izgradjeni novi industrijski kapaciteti. Privreda zrenjaninske opstine je veoma raznovrsna industrija, poljoprivreda, sumarstvo gradjevinarstvo, saobracaj, trgovina, ugostiteljstvo i zanatstvo. Vodeca grana je prehrambena industrija, a osim toga veoma znacajne kapacitete imaju tekstilna, metalna i industrija koze. Ovo podrucje je bogato naftom i plinom. Podrucje zrenjaninske opstine je najgusce recno cvoriste u Evropi, gde u krugu od 30 kilometara proticu Begej, Tamis, Tisa, Karas, Dunav i kanalska mreza sistema Dunav - Tisa - Dunav. Pored reka u plavnom podrucju, obraslom bujnom vegetacijom prostiru se bogata lovista. Skolstvo je veoma razvijeno osnovno, srednje, vise i jedan fakultet. U gradu rade sledece kulturne institucije; pozoriste, muzej, biblioteka, istorijski arhiv... Grad Zrenjanin je poznat sportski centar, ciji su sportisti doprineli afirmaciji sporta.

[Najgora]

Znacajni objekti:

GRADSKA KUĆA - Gradska kuća - sedište Skupštine opštine Zrenjanin, arhitektonsko je delo Josipa Fišera iz 1820. godine. Prvobitni izgled zgrade razlikovao se od današnjeg. 1887. godine dograđeno je bočno krilo, i izvršena rekonstrukcija zgrade, po projektima Đule Partoša i Lehner Edea, u stilu neobaroka. Gradska kuća oduvek je imala funkciju sedišta loklane uprave - nekada Torontalske županije, potom Bečkerečkog, Petrovgradskog i Zrenjaninskog sreza, a danas Skupštine opštine Zrenjanin.


Simetrično spiralno stepenište vodi do Velike sale. Gipsane radove i oslikavanje zidova izveo je bečkerečki slikar Jožef Gojgner (1837-1887). Ovde se, osim skupova političkog karaktera, održavaju i umetničke priredbe - književne večeri, koncerti umetničke muzike, tribine različitih sadržaja. U holu, pred Velikom salom, nalazi se i jedinstven Pantelića sat, iz 1902. godine, čiji mehanizam pokreće kazaljke na četiri međusobno udaljena brojčanika. Ovde su i prelepi vitraži koji personifikuju Moć, Pravdu, i Mudrost. Unutar Gradske kuće smeštena je i jedna kulturna institucija - Istorijski arhiv. Zelena oaza u centru grada koju Zrenjaninci zovu, jednostavno - Gradska bašta, duže od jednog veka takođe je deo kompleksa Gradske kuće. U letnjem periodu ona je omiljeno stecište brojnih posetilaca koje privlači raznovrsnim sadržajima: kafeom, paviljonom za promenadne koncerte, fontanom, umetničkim skulpturama, kavezima sa egzotičnim pticama i, naravno, brižljivo odnegovanim zelenim površinama. Ispred Gradske kuće, prema Trgu slobode, je i stogodišnje stablo Tise. I ono je deo ovog reprezentativnog zdanja srednjoevropske arhitekture XIX veka, jednog od "zaštitnih znakova" Zrenjanina i najčešćeg motiva na razglednicama koje iz našeg grada svakodnevno odlaze put sveta.

GLAVNA ULICA - Predstavlja zasebnu celinu sačuvanog starog gradskog jezgra i zaštićeni spomenik kulture, a takođe je i najznačajniji stambeno-trgovački i poslovni deo grada. Od 1716. godine i odlaska Turaka centralna je gradska ulica. Do 1879. ubeležena je kao Ulica Velikog mosta. Do 1919. zove se Hunjadijeva. Od 1919-1941. zove se Kralja Aleksandra, a za vreme nemačke okupacije dobija ime Hermana Geringa. Od 1944-1992. nosi naziv - Kralja Aleksandra I Karađorđevića. Gotovo svaka kuća u ovoj ulici ima zanimljivu prošlost, a mnogi ljudi koji su u njoj živeli doprinosili su razvoju grada u brojnim oblastima života i rada.

Kuća Stevana Bukovca, iz 1905. godine, svojim položajem i fasadama naglasila je čelo bloka i staru regulaciju na isticanju najstarijih gradskih saobraćajnica. Obrađena je u neorenesansnom duhu, sa naročito zapaženim fasadama ka Trgu slobode i glavnoj ulici.


Trgovačko-stambena zgrada savremene arhitekture, izgrađena 1995. godine, na mestu prizemne kuće Aleksandra Sandića iz prve polovine XIX veka. Nova zgrada prati tendencije uklapanja modernih arhitektonskih stremljenja u objekte graditeljske baštine.

Benceova kuća - prva moderna zgrada levog fronta ulice i prva namenska robna kuća koju je 1906. godine podigao vlasnik fabrike nameštaja Mikša Bence.

Kuća kamenoresca Tunera Teodosija (na slici), iz 1900. godine, građena po planovima Ištvana Barta. Zbog neobičnog mavarskog stila gradnje, dobila je naziv "Šeherezada"


PALATA PRAVOSUĐA građena je od 1906-1908. godine po projektima peštanskih arhitekata Šandora Ajnera i Markusa Rimera. Jedna je od retkih namenski građenih zgrada tog perioda

Podignuta je upravo za potrebe grada u periodu razvoja kapitalističke privrede. Danas su u njoj smešteni Okružni, Opštinski i Privredni sud, kao i Opštinsko javno tužilaštvo i pravobranilaštvo.





KUĆA ALEKSANDRA SANDIĆA je jedini sačuvani primerak autentične panonske arhitekture s kraja XVIII veka. Kuća je zidana od naboja, pokrivena trščanim krovom na dve vode, a celom dvorišno fasadom pruža se nastrešnica bez stubova. U kući je 1836. rođen Aleksandar Sandić, književnik i vredni pregalac srpske prosvete i kulture, lični sekretar - pisar Vuka Stefanovića Karadžića u Beču.

[Najgora]

RIMOKATOLIČKA KATEDRALA - Gradnja župne crkve zaštitnika Sv. Ivana Nepomuka trajala je od 1864-1868. godine na centralnom gradskom trgu, mesta nekadašnje katoličke crkve. Katedrala je trobrodna građevina, koju je, u neoromaničnom stilu, projektovao arhitekta Stevan Đorđević. Građena je po meri grada i njegovih žitelja - odjek njenih zvona dopirao je tačno do obodnih delova Bečkereka. Unutrašnju dekoraciju crkve uradio je ovdašnji umetnik Jožef Gojgner, po biblijskim motivima i već gotovim uzorima francuskog grafičara Gustava Dorea. Tu su kopije "Isusa pred Pilatom"Munkači Mihalja, "Tajna večera" Leonarda da Vinčija, ulje na platnu "Madona s detetom" mađarskog slikara Sekelj Bertalana.


Katedrala poseduje i originalne orgulje iz 1907. godine, nastale u čuvenoj temišvarskoj radionici "Vegenštjn Lipot i sinovi". U okruženju starih zdanja na Trgu slobode, Rimokatolička katedrala još jedan je od simbola skladnog života u višenacionalnoj i multikonfesionalnoj sredini.

VAVEDENSKI HRAM - Hram vavedenja Bogorodice, Gradnulička crkva, nalazi se u današnjoj Ulici Cara Dušana od 1777. godine. U to vreme, najstarija gradska četvrt Gradnulica još nije spojena sa Bečkerekom i predstavljala je zasebno naselje. Na mestu današnje crkve postojao je manastir, metoh manastira Hilandar, još počekom osamnaestog veka. Unutrašnjost crkve bogato je ukrašena zidnim slikama, raskošnim ikonostasom i većim brojem pokretnih ikona. Na poslovima ukrašavanja hrama angažovana su trojica bečkerečkih umetnika: Arsa Teodorović (1916 godine), Stevan Aleksić (1913. godine) i Aleksandar Sekulić (1923. godine). Pri crkvi se nalazi kapela sa moštima jeromonaha Prepodobnog Rafaila Banatskog, hilandarskog misionara. Još za života proglašen svetiteljem i čudotvorcem, učinio je da ova crkva postane mesto viševekovnog hodočašća.


Po predanju, po njegovoj smrti, iz starog bresta u porti crkve potekla je lekovita voda kojom su ljudi lečili ovde epidemijski raširen trahom i druga očna oboljenja. Ovaj, gotovo pet vekova star i Zakonom o zaštiti prirodnih dobara zaštićen brest, nastradao je pre tridesetak godina u požaru i ostao posečenih grana da svedoči o prohujalim vekovima i bogatoj istoriji grada na Begeju.

USPENSKA CRKVA - Hram Uspenja presvetle Bogorodice, Uspenska ili Varoška crkva, jedna je od najstarijijih, u celini sačuvanih građevina u Zrenjaninu. Podignuta je 1746. godine u Svetosavskoj ulici i bila je jedina crkva u Temišvarskoj eparhiji pokrivena crepom. Zahvaljujući toj činjenici, i što je bio izgrađen od cigala, hram je pošteđen velikog požara 1807. godine u kom su izgorele gotovo sve drvene kuće u gradu. Crkva je podignuta kao jednobrodna građevina sa polukružnom apsidom na istroku i visokim zvonikom na zapadnoj strani. Ikonostas crkve uradio je 1815. godine bečkerečki slikar Georgije Popović. Na ikonama su, u tri zone, predstavljene scene iz Starog i Novog zaveta. Pretpostavlja se da je Popović uradio i sedam celivajućih ikona uljanom tehnikom na drvenoj podlozi.


Od 1951. godine ove su ikone pod zaštitom Zakona o spomenicima kulture. Zidnu dekoraciju hrama izveo je 1924. godine akademski slikar i minhenski đak Aleksandar Sekulić. Presto na horu crkve posvećen je prenosu moštiju Sv. Nikole. Ikone su u rezbarenim okvirima i slične su onima na ikonostasu. Osim slikarskih radova, u hramu je sačuvan čitav niz dragocenih predmeta primenjene umetnosti - bogoslužbenih knjiga sa vrednim kožnim povezom, svešteničke odeće finog tkanja sa zlatovezom, predmeta iz oltarskog prostora namenjenih liturgijskim obredima, itd.

REFORMATSKA CRKVA - Podignuta je 1891. godine, kao jednostavna, jednobrodna građevina sa apsidom i velikim, dvospratnim zvonikom. Delo je arhitekte Zaboreckog. Između ostalog, u njoj se čuvaju i orgulje iz porušene Sinagoge. Reformistička crkvena zajednica formirala se izdvajanjem iz Evangelističke crkvene opštine 1866. godine i vezala se za rad sveštenika i učitelja Ištvana Baloga. Crkva je smeštena u ambijent oko Malog mosta, palate pravosuđa i Doma mladosti, i sastavni je deo ove živopisne arhitektonske celine u centru Zrenjanina (na slici).

RIMOKATOLIČKA CRKVA U MUŽLJI - Rimokatolička crkva u centru nekada zasebnog mesta, a danas sastavnom delu Zrenjanina - Mužlji, sagrađena je 1902. godine.

SLOVAČKA EVANGELISTIČKA CRKVA - Slovačka evangelistička crkva podignuta je 1837. godine na uglu današnjih zrenjaninskih ulica Cara Dušana i Čehoslovačke. Crkveni toranj dograđen je nakon devet godina. Evangelisti su u Banat počeli da se doseljavaju u drugoj polovini XVIII veka. Pripadali su, uglavnom, slovačkoj narodnosti. Evangelistička crkvena opština osnovana je 1795. godine. 1820. ova je opština postala samostalna. Brojala je 530 vernika i dobila svog prvog sveštenika. Slovačka crkva predstavlja skladnu kombinaciju neobaroknih i neoromantičnih elemenata, koji se merom prenose i na susedni parohijski dom, čime se dobila zaokružena arhitektonska celina u starom urbanom gradskom jezgru.


RUSKA CRKVA - Crkva svetog arhangela Mihaila, poznata kao "Ruska", nekada je bila zloglasna tamnica u sklopu Bečkerečke tvrđave. Pravoslavna bogomolja postala je 1922. godine, dolaskom ruskih emigranata, izbeglih nakon Oktobarske revolucije.

Više decenija ova crkva nalazila se pomalo u senci ostalih gradskih bogomolja, skrivena u okruženju gradske pijace i kompleksa unutar Gradske bašte. 1993. godine, nakon proglašenja ove crkve parohijskom, počeli su obimni radovi na njenoj obnovi rekonstrukciji. Dograđen je crkveni toranj sa kupolom, a jula 1997. godine, na kupolu je postavljen i pozlaćeni krst. Ovako obnovljena, Ruska crkva je umnogome promenila i ulepšala izgled ovog dela centra Zrenjanina.


MANASTIR SV. MELANIJE RIMLJANKE - Ovaj manastir na severoistočnom gradskom obodu, zemljištu