[memento]

Sjaj i beda istorijskih zelja

Iako je istorija humanistička nauka, dakle ne egzaktna, ona je ipak nauka i svojim standardima i metodologijom onom ko hoće i može da vidi, pruža zaista mogucnost da shvati suštinu i motive istorijskih procesa.

Metodoligija tipa kad bi bilo šta bi bilo više govori o onima koji je primenjuju nego o stvarnim istorijskim uzročno posledičnim odosima nekog događaja kojeg bi oni, eto, za dobro čitavog čovečanstva promenili.

Pri ovome mislim na apostrofiranje atentata na nadvojvodu Ferdinanda u Sarajevu, čime su stekli i formalni povodi kako bi počeo događaj koji je kasnija istoriografija nazvala I. svetskim ratom. Naime, uprvo ovaj događaj je školski primer, dakle potpuno jasan i nedvosmislen, na kojem brojni đaci, čak i oni netalentovani, već generacijama širom sveta uspešno shvataju fenomen i odnos između stvarnih uzroka i formalnih povoda nekog istorijski značajnog događaja ili procesa.

Potpuno je jasno da bi pomenuti rat poceo i bez Gavrila Principa. Suštinski uzroci su bili sledeći:
Monopolistički savezi kapitala: karteli, sindikati, trustovi, deleći unutrašnje tržište nastoje da podele i svetsko. Tako se borba za prevlast monopola postepeno prenosi na međunarodni plan, što daje nov pečat borbi za tržišta i sfere uticaja. Kako su kolonije kao izvor jeftinih sirovina i veoma unosno tržište igrale značajnu ulogu u kapitalističkoj privredi pre imperijalizma , to se borba za prevlast na svetskom tržištu, u stvari, pretvara, u borbu za kolonije. Zato krajem XIX veka naglo jača kolonijalna ekspanzija kapitalističkih zemalja, te početkom XX veka tako reći nije bilo ni jedne tačke na zemaljskoj kugli koja nije bila kontrolisana od monopolističkog kapitala. Šest velikih imperijalističkih država (Velika Britanija, Francuska, Nemačka, Rusija, SAD i Japan) proširile su u periodu od 1876. do 1914. godine svoje posede za 25 miliona km2, odnosno za jedan i po puta više nego što je do tada iznosila površina metropola tih zemalja. Međutim, ova podela svetskih tržišta bila je veoma neravnomerna: u britanskim, francuskim i ruskim posedima živelo je preko 480 miliona stanovnika, a u nemačkim, američkim i japanskim samo oko 41 milion.
U međuvremenu, izrazita neravnomernost u privrednom razvitku pojedinih država, karakteristična za monopolistički kapitalizam, uticala je na velika pomeranja u odnosu snaga, pa dolazi do vojnog i političkog pregrupisavanja krupnog kapitala u oštroj borbi suprostavljenih imperijalističkih interesa, koja se više nije mogla rešiti političkim i mirnim sredstvima već samo ratom....

Dakle, suštinski uzroci svih istorijskih proces su u sferi proizvodnih odnosa, ma kako oni bili vešto maskirni. Istoriju, ipak, ne čine postupci pojedinci, ma šta oni uradili, niti pojedinačni događaji.....